"'Sociaal noodpakket' cruciaal in de voorbereiding"
Interview met Ot van Daalen, auteur van het boek Voorbereid (2025)
"Een boek ontstaan uit een fascinatie voor wat er mis kan gaan in de wereld", aldus auteur Ot van Daalen. Als research voor zijn boek Voorbereid (2025) volgde hij onder meer een survivaltraining, bezocht hij schuilkelders, deed hij aan Krav Maga en las hij meer dan vijfhonderd rapporten. Ot neemt ons mee in zijn beweegredenen en bevindingen.
Ot van Daalen
Zijn fascinatie voor wat er mis kan gaan is niet uit de lucht komen vallen. Als jurist denkt hij veel na over wat er mis kan gaan. "Daar stellen we contracten over op en voeren we rechtszaken over." Ot is gespecialiseerd in privacy en cybersecurity. "Heel veel kwetsbaarheden die tot ontwrichting kunnen leiden, zijn terug te leiden tot cybersecurity. Ook op die manier ben ik veel met dit onderwerp bezig."
Daarnaast vervult hij als nevenfunctie de rol van rechter-plaatsvervanger. "Zo zie ik van verschillende kanten hoe de rechtsstaat functioneert. In het boek schrijf ik onder meer over hoe kwetsbaar die van ons eigenlijk is."
De dreiging neemt toe
'Dit is niet normaal', dacht Ot een aantal jaar geleden. Het nieuws werd op dat moment gedomineerd door verschillende natuurrampen en een oorlog aan de oostgrens van Europa. "En we hadden net een pandemie achter de rug. Er was echt wat aan de hand in de wereld en daar moest ik wat mee doen."
Hij verdiepte zich in zeven grote crisisscenario’s. Van een stroomstoring tot een autocraat die de macht grijpt en van een cyberaanval tot een oorlog aan onze grens. Op papier niet de leukste onderwerpen om je in vast te bijten, zou je zeggen. "Als je je snel zorgen maakt, net zoals ik, dan is het juist geruststellend. Niet al mijn zorgen bleken terecht te zijn. Voor mij gaf dat rust."
Dat de dreiging toeneemt, staat volgens Ot buiten kijf. "Alle zeven scenario’s zijn realistisch. De wereld wordt steeds instabieler. Op geopolitiek vlak, maar ook als je kijkt naar het klimaat. Ik zeg: het is belangijker om er rekening mee te houden dat het misgaat en om voorbereid te zijn, dan om te proberen te voorkomen dat het misgaat."
"Het is belangijker om er rekening mee te houden dat het misgaat en om voorbereid te zijn, dan om te proberen te voorkomen dat het misgaat."
Veel hangt samen
Bij het schrijven van zijn boek besefte hij pas hoe veel zaken met elkaar samenhangen. "Als de elektriciteit het niet meer doet, leidt dat er uiteindelijk toe dat telefonie het niet meer doet. Als het internet stopt met werken, dan geldt hetzelfde voor de digitale betaalsystemen. Zo hangt veel met elkaar samen."
Handige inzichten om op te doen als je voorbereid wilt zijn op een crisis. "Het is echt een boek voor mensen die nieuwsgierig zijn naar hoe de wereld werkt. Vooraf zat ik met vele vragen. Hoe makkelijk is het eigenlijk om alle zeekabels die ons met Amerika verbinden door te snijden? Hoe kwetsbaar zijn onze digitale betalingssystemen? Het is nuttig om een beter beeld te krijgen van wat er nou echt kan gebeuren als het misgaat."
Zorgwekkende en geruststellende ontdekkingen
Wat viel hem tijdens het schrijven van zijn boek zoal op? "Wat ik zorgwekkend vind, is dat er veel achterstallig onderhoud is, bijvoorbeeld aan gemalen. Veel van onze huidige problemen hebben we eigenlijk naar de toekomst geschoven, maar de toekomst haalt ons nu in. We kunnen er niet meer vanuit gaan dat de wereld stabiel blijft en dat onze partners betrouwbaar zijn", zo wijst Ot naar de andere kant van de Atlantische Oceaan.
Tegelijkertijd is er genoeg positiefs te melden. "Ik vond het geruststellend om te zien hoe goed ons elektriciteitsnetwerk is voorbereid op een storing. Daar is heel goed over nagedacht. Dat Nederland tot op de centimeter de waterstand kan regelen met behulp van gemalen, is ook heel bijzonder."
Mensen aan het denken zetten
Precies in de periode waarin het boek van Ot werd gepubliceerd, ontvingen 8,5 miljoen huishoudens als onderdeel van de Denkvooruit-campagne het informatieboekje 'Bereid je voor op een noodsituatie'. "Ik vind het heel goed dat de overheid dat heeft gedaan. Op detailniveau ben ik het niet met alles eens, maar het is natuurlijk bedoeld als een urgente waarschuwing en om mensen aan het denken te zetten."
'Angstzaaierij', zo luidt de meest gehoorde kritiek op het boekje. "Het boekje is denk ik vooral bedoeld als reminder dat het op allerlei fronten mis kan gaan. Ook op fronten die niets met oorlog te maken hebben. Kijk naar de grote blackout in Spanje afgelopen zomer. Dat had niets met oorlog te maken, en toch kon het gebeuren…"
Sociaal noodpakket
Volgens Ot is het hebben van een 'sociaal noodpakket' cruciaal in de voorbereiding. "Een belangrijk deel van rampen overleven is dat je dat samen probeert te doen. Als je het in je eentje doet, dan is de kans dat je het overleeft kleiner. De beste voorbereiding is om beter contact hebben met je buurt, zodat je weet wat je aan elkaar hebt en je weet op wie je moet letten als een noodsituatie zich voordoet."
Want de overheid kan niet alles opvangen. "Die illusie dat dat wel zo is, moeten we wegnemen. De overheid kan niet overal zijn. Er zullen ook momenten zijn dat je op jezelf bent aangewezen, en dat is prima. Mijn advies zou zijn om dat als overheid ook in je communicatie te blijven benadrukken. De overheid doet haar best, maar het kan voorkomen dat ze er even niet is."
"De overheid kan niet overal zijn. Er zullen ook momenten zijn dat je op jezelf bent aangewezen, en dat is prima."
Maar dan moet de overheid wel meer kansen bieden aan haar inwoners om goed voorbereid te zijn, aldus Ot. "Ik zou de overheid dan ook adviseren om meer sociale voorzieningen te scheppen, zodat mensen zelf aan de slag kunnen om zich weerbaarder te maken."