"Niet alle AI is spannend, maar er is wel spannende AI"

Wat doet een AI-directeur bij JenV?

"Ik begon in 2020 in mijn eentje als programmadirecteur omdat wetenschappers de toenmalige bestuursraad waarschuwden dat AI eraan kwam. JenV wilde erop toezien dat we niet achter zouden gaan lopen.

Wat wij nu doen binnen ondertussen een directie met zo’n 20 mensen, is een bijdrage leveren aan beleidsontwikkeling en regulering van AI. En we helpen bij het verantwoord kunnen toepassen van AI binnen alle JenV-organisaties."

Hoe gebruik je verantwoord AI?

"Je moet voor ogen houden dat AI feilbaar is. Twee plus twee is ongeveer tussen 3,8 en 4,2 volgens AI. Het is dus niet een computer die altijd geheel nauwkeurig is. Daar moet je rekening mee houden. Je moet dus checken of wat je uit AI haalt, klopt en te gebruiken is."

Kun je AI ook gebruiken voor foute dingen?

"De mogelijkheden zijn eindeloos. Het is uiteraard afhankelijk van welke AI je gebruikt. En waarvoor je het wilt gebruiken. Tegenstanders of statelijke actoren kunnen AI ook gebruiken. De vraag bij JenV is dus ook hoe we ons daartegen kunnen bewapenen. Het heeft impact op ons werk. Met een chatbot bijvoorbeeld kun je heel snel, heel veel goede bezwaarschriften genereren. Hoe herken je die dan? En hoe ga je hiermee om?"

Groei is het thema

"Kijk, AI gaat echt nooit meer weg. De ontwikkeling gaat relatief snel. Het is een systeemtechnologie die als nieuw bouwblok in ons leven is terechtgekomen op een manier zoals internet. De zoekmachine van Google bevat nu AI. De aanbevelingen van Netflix zijn AI-gegenereerd. En met de komst van grote taalmodellen zoals ChatGPT zien we weer allerlei nieuwe mogelijkheden.

Men zegt nu over AI weliswaar soms dat het een economische zeepbel is. En er zijn inderdaad enkele kenmerken die overeenkomen met de zeepbel van internet begin jaren negentig. Maar hierna komt voor mij zonder twijfel ook de productiviteit."

Wat maakt het zo interessant en leuk?

"Niet alle AI is spannend hoor, maar er is wel spannende AI. Dat maakt het interessant en leuk. AI gebruiken voor gezichtsherkenning is best spannend. Toch gebruiken we dat ook om onze telefoon te ontgrendelen. We noemen dat gebruik in de context van laag risico. Want daar draait het om. In welke context gebruik je AI. En JenV wil ervoor zorgen dat we burgers kunnen beschermen tegen slecht gebruik van AI."

Hoe zie jij AI in de context van risico- en crisiscommunicatie?

"Ik zie daar zeker mogelijkheden. AI is meer dan een large language model alleen. Het is een computermodel dat patronen herkent en kan leren. Dat je zegt: ik wil vijf verschillende scenario’s simuleren met verschillende boodschappen. Die simulaties kun je dan gebruiken voor inzicht in wat een communicatiemiddel of boodschap teweegbrengt.

Nu is die gebruikswijze nog nergens operationeel, maar dit zou je je kunnen voorstellen. Een combinatie van deskundigheid van de mens, sensoren en real time data. In een analysecel mogelijk heel handig om gevolgen van besluiten inzichtelijk te krijgen. Het benutten van deze manier van werken in preparatie of scenariodenken, daar zien we bij TNO wel onderzoek naar."

Het blijft wel mensenwerk toch?

"Ja, zonder twijfel. Ik vind het belangrijk dat AI de mens versterkt. Je mag niet lui worden. Je moet je menselijke deskundigheid eroverheen leggen. Het moet gaan over hoe zorg je ervoor dat je risico- en crisiscommunicatiemedewerkers met superkrachten krijgt. Niet AI die mensen vervangt."

Omgevingsanalyse is dus mensenwerk

"Omgevingsanalyse blijft mensenwerk denk ik, zeker. Je kunt AI gebruiken om je te helpen. Maar maak je een verkeerde analyse; zeg maar, maakt AI een verkeerde analyse; dan levert dat een verkeerde boodschap op. Daar moet je toch niet aan denken. Ik vind omgevingsanalyse en sentimenten peilen best impactvol. Voor AI denk ik nu meer aan het versnellen van administratief werk."

Inspiratiemachine bij een campagne

"Gebruik AI als inspiratiemachine voor bij een campagne bijvoorbeeld. Wat voor taalgebruik is handig; AI helpt daarbij als je de juiste vragen stelt. In beelden is AI inmiddels ook zéér goed. Met gebruik van AI kun je denk ik een campagne al wel voor zestig procent bouwen. Maar de mens hoort centraal: je moet het wel doelmatig en verantwoord inzetten."

Contentproductie versnellen

"AI kan heel goed vertalen. Er is inmiddels een plugin om ambtelijke teksten te vertalen naar B1-niveau. Ook kan AI tekst vertalen naar andere talen. Of dat je met bepaalde al bestaande tools een mooie infographic laat maken op basis van een prompt. Nano Banana Pro van Google is bijvoorbeeld zo’n AI-model dat dit sinds kort steeds beter kan."

Opleiden, trainen, oefenen dus?

"Jazeker, moraal is dat AI er is, eraan komt en niet meer weggaat. Dit gaat jouw baan veranderen. Je wordt niet vervangen, maar je zult ermee aan de slag gaan. Dus doe kennis en ervaring op. Daardoor zul je beter zien wat de kwaliteiten en risico's en toepassingen zijn.

En trouwens, ook voor trainingsmateriaal kun je natuurlijk AI gebruiken. Scenario's maken, trainingsvideo’s maken via tools. Sheets aanpassen in een powerpoint die je laat presenteren door een persona waar je een instructievideo van maakt. Dat zijn allemaal supernuttige manieren om AI communicatief in te zetten. Ik wil geen tools aanraden, maar om ervan te leren zijn gamma.app voor sheets en synthesia.io interessante voorbeelden."

Transparantie is key

"Bij JenV houden we in de gaten dat we AI toepassen op zo’n manier dat de samenleving vertrouwen heeft en houdt in wat wij doen. Het draait om verantwoord overweg gaan met AI. En als je het gebruikt, doe dat dan wijs en kom er vooruit. Maakt het transparant. Zoals de NOS bijvoorbeeld, die zegt: wij hebben als beleid dat wij geen AI gegenereerde beelden gebruiken in onze nieuwsvoorziening. Transparantie is key.”

Tenslotte, AI en je thuissituatie; hoe zit dat?

"AI zit straks in je devices met allerlei kleine botjes die dingen doen voor jou. Dat gaat verder dan een AI die voor jouw stedentrip aangeeft welke stad jij leuk vindt. Nee joh, die boekt ook een hotel, excursie en regelt je tickets voor de reis. En betaalt dat allemaal via je bank en zet het in je agenda. En dit is software, maar er komt ook hardware bij. Een handige robot in je huis die jouw koffer inpakt bij wijze van voor die stedentrip. Echt, AI gaat nooit meer weg. Leer ermee overweg gaan en doe het verantwoord."