Aanpak vitaal

Bij het inschatten van risico’s voor de vitale processen, ook wel essentiële diensten genoemd, is er aandacht voor zowel de fysieke, economische als digitale risico’s. Denk bijvoorbeeld aan risico’s van klimaatverandering, ongewenste buitenlandse investeringen, digitale aanvallen of cascade-effecten wanneer een vitaal proces elders wordt verstoord. Daarnaast is er aandacht voor de belangen binnen de Europese Unie en de NAVO. De vitale infrastructuur stopt vaak niet bij de grens, maar kent een sterke internationale verwevenheid en de verschillende nationale en internationale processen zijn in grote mate van elkaar afhankelijk.

Binnen de Aanpak vitaal worden deze risico’s in samenhang beoordeeld en worden maatregelen genomen om deze risico’s te mitigeren. Maatregelen zijn bijvoorbeeld het opstellen van beleid, wet- en regelgeving of het uitvoeren van actieprogramma’s samen met vitale aanbieders. Ook vitale aanbieders nemen maatregelen om de continuïteit van hun dienst te waarborgen. De overheid ondersteunt vitale aanbieders bij het voldoen aan (wettelijke) verplichtingen. Bijvoorbeeld door te zorgen voor betere informatie-uitwisseling of goede aansluiting van vitale aanbieders op de publieke crisisstructuren- en partners.

De cyclus vitaal

Het is van belang om goed zicht te houden op risico’s binnen de vitale processen. Daarom bestaat de cyclus vitaal: een methodiek om constant aandacht te hebben voor de belangen, dreigingen en weerbaarheid binnen de vitale infrastructuur. Het verantwoordelijke ministerie (vakdepartement) voert deze cyclus uit voor ieder vitaal proces in samenwerking met de betrokken vitale aanbieders. Dit gebeurt minimaal vierjaarlijks of eerder bij een actualiteit of dreiging. Denk bijvoorbeeld aan Covid-19 of de gevolgen van de Russische inval in Oekraïne. De cyclus vitaal bestaat uit stappen om te identificeren wat vitale processen en vitale aanbieders zijn (vitaalbeoordeling), wat de meest relevante risico’s zijn en wat de staat van de weerbaarheid is (weerbaarheidsanalyse) en of er aanvullende maatregelen nodig zijn (actieprogramma).

Vitale sectoren en processen

De beoordeling of een proces of dienst vitaal is, wordt gemaakt door het verantwoordelijke ministerie (vakdepartement). Hierbij wordt geanalyseerd of bij verstoring, uitval of manipulatie van een proces of dienst dermate ernstige gevolgen kunnen optreden dat deze de nationale veiligheid kunnen schaden. Bijvoorbeeld doordat er significante economische schade optreedt, er langdurige gevolgen voor het milieu ontstaan of er andere vitale processen ernstig geraakt worden. 

Binnen deze processen zijn één of meerdere organisaties – zoals (private) bedrijven, zelfstandige bestuursorganen en onderdelen van de Rijksoverheid – belangrijk voor de continuïteit en weerbaarheid van het proces. Deze organisaties worden aangeduid als de vitale aanbieders. Vitale aanbieders worden geïnformeerd over deze status door het vakdepartement. Dit zijn de huidige vitale sectoren onder de Aanpak Vitaal: