Er bestaan in Nederland toenemende zorgen over een nihilistische geweldsdreiging die verschillende verschijningsvormen kan aannemen. Deze dreiging komt voort uit een internationaal online milieu van op criminaliteit gerichte netwerken. Een onbekend aantal Nederlandse jongeren is actief binnen dit steeds aan verandering onderhevige transnationale ecosysteem. Daarbij lopen dader- en slachtofferrol geregeld door elkaar heen en is detectie vaak lastig. Hoewel veel geweld uit dit bredere online ecosysteem niet per se extremistisch is, komt er ook ideologisch gemotiveerd nihilistisch geweld uit voort. Van nihilistisch gewelddadig extremisme is sprake als er vanuit deze netwerken op basis van een misantropisch en destructief wereldbeeld geweld wordt gepleegd. De rol van ideologie is echter vaak onduidelijk en casusafhankelijk. In enkele gevallen komt er uit deze dreigingsrichting een beperkte terroristische dreiging voort.

Nihilistisch extremisten zijn uit op destructie vanuit een soms lastig te ontwaren ideologie

Het nihilistisch online ecosysteem is de laatste jaren sterk gegroeid. Binnen dit ecosysteem ontbreekt vaak een duidelijk te identificeren ideologische component of rechtvaardiging in relatie tot het gebruikte geweld. Vaak is er helemaal geen sprake van ideologie en extremisme en gaat het om geweld omwille van het geweld, zoals bij puur sadisme. Van nihilistisch extremisme is sprake als er geweld plaatsvindt gemotiveerd vanuit een negatief mensbeeld (misantropie), waarbij wordt gestreefd naar de vernietiging van mens en maatschappij.

Nihilistisch extremistische netwerken kennen een dynamische online structuur

Binnen een breder pallet van extreme en grensoverschrijdende online subculturen voert bij enkele netwerken en groepen nihilisme en misantropie de boventoon. Deze netwerken en groepen zijn constant onderhevig aan veranderingen. Een bekend netwerk hierbinnen is de ‘Com’ (‘The Community’). Binnen het Com-netwerk opereren diverse sadistische groepen met hun eigen kanalen, chats en doelen. Vaak worden deze groepen aangeduid onder de parapluterm ‘764’, maar in feite is er sprake van diverse transnationale online groepen waarbinnen (het verheerlijken van) geweld en seksueel misbruik een doel op zich is.

Vervlechting dader- en slachtofferschap en geweldsescalatie bemoeilijken detectie

Nihilistische netwerken rekruteren jongeren via grooming-strategieën, waarbij sprake is van manipulatie, chantage en systematische geestelijke afstomping (desensitisatie). Dader- en slachtofferschap lopen in deze netwerken geregeld door elkaar heen: jongeren worden eerst gemanipuleerd en afgeperst en worden vaak later zelf daders of aanjagers. Dit creëert complexe dilemma’s voor de detectie, aanpak en hulpverlening van deze jongeren, omdat klassieke scheidslijnen tussen schuld, dwang en kwetsbaarheid vertroebelen.

Nihilistisch extremistische jongeren vormen potentiële terroristische geweldsdreiging

Er zijn grote zorgen over de mogelijk langdurige mentale en fysieke schade bij jongeren die actief zijn binnen nihilistisch extremistische online netwerken. De precieze aantallen van Nederlandse deelnemers aan dit soort netwerken zijn lastig vast te stellen. Het veelvuldig bekijken van zeer gewelddadige beelden kan zeker bij kwetsbare minderjarigen leiden tot geweldsfantasieën, geestelijke afstomping, een negatief mensbeeld en een afkeer van de maatschappij. Daarnaast kan het de drempel voor geweld verlagen, waardoor deze jongeren interessant zijn voor terroristische netwerken en groepen om te rekruteren. 

In het buitenland zijn enkele aanslagen gepleegd door personen die actief waren in nihilistisch extremistische online subculturen. In Nederland worden verscheidene mensen strafrechtelijk vervolgd omdat ze betrokken zouden zijn bij nihilistisch extremistische netwerken.

Audiofragment over nihilistisch extremisme

Nihilistisch extremisme

0:00
0:00
-0:00