De capaciteiten en activiteiten van statelijke actoren en cybercriminelen nemen verder toe, terwijl de digitale weerbaarheid van Nederlandse organisaties hierbij achterblijft. De kans op spionage, datadiefstal, sabotage en uitval van digitale processen groeit en dit is zeer zorgelijk. Dat concludeert de NCTV in het vandaag verschenen Cybersecuritybeeld Nederland (CSBN) 2026. Uit het CSBN blijkt dat kwaadwillenden kunstmatige intelligentie (AI) aantoonbaar inzetten in alle fasen van cyberaanvallen, waardoor de snelheid en schaal van aanvallen verder toenemen. En door AI kunnen ook steeds meer cybercriminelen dit als middel gebruiken om hun doel te bereiken.
Beeld: © ANP
De NCTV stelt dat de dreiging door statelijke actoren en cybercriminelen toeneemt. De digitale weerbaarheid groeit echter niet in hetzelfde tempo mee. Door verdere scheefgroei tussen dreiging en weerbaarheid ontstaat een ernstig risico voor de nationale veiligheid.
Marc Kuipers (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid): “We zien een duidelijke scheefgroei: Door AI kunnen ook amateurs een cyberaanval plegen en daardoor wordt de dreiging verbreed en versneld, terwijl organisaties en bedrijven te vaak de basismaatregelen niet op orde hebben. Juist door AI komt cyberdreiging in een stroomversnelling en we moeten nu actie ondernemen. We moeten ons niet laten verlammen door de complexiteit. Bestuurders zijn aan zet en de digitale weerbaarheid moet omhoog, anders haalt technologische ontwikkeling ons steeds sneller in.’’
AI en datadiefstal
Aanvallers gebruiken AI om cyberaanvallen voor te bereiden, op grotere schaal uit te voeren, Ze vinden meer en sneller kwetsbaarheden in systemen doordat schaal en efficiëntie toeneemt en weten ze ook sneller te misbruiken. Dit betekent onder andere dat de tijd tussen ontdekking en misbruik van kwetsbaarheden de afgelopen jaren daalde naar enkele uren waar dit eerder nog dagen kon zijn. Het gevolg daarvan is dat de tijd om een kwetsbaarheid met een patch op te lossen ook veel korter is geworden. De time-to-patch moet daarom drastisch omlaag.
Ook ziet de NCTV dat steeds meer cybercriminelen zich richten op datadiefstal en afpersing. Dit laten incidenten met grote maatschappelijke impact in het afgelopen jaar duidelijk zien.
Bestuur aan zet
Veel organisaties hebben de basismaatregelen onvoldoende op orde. Bestuurlijk eigenaarschap, prioritering en oefening blijven achter, ook binnen delen van de overheid. Hier moet echt op korte termijn een grote slag gemaakt worden. Het mkb is extra kwetsbaar en heeft ondersteuning in middelen en kennis nodig.
De basis moet snel op orde. Dus goed patchmanagement, back‑ups, en 24/7 logging, monitoring en detectie zijn een vereiste. De bedrijfscontinuïteit moet worden getest. Technologische ontwikkelingen vergroten het aantal cyberincidenten, daarom is het extra belangrijk dat er voorbereid wordt op de razendsnelle ontwikkeling van AI en quantum. Over wat te doen met AI (AI: kansen en risico’s voor organisaties) en toekomstige Quantumcomputers (Maak je organisatie quantumveilig) heeft het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) duidelijke adviezen.
Actieplan vanuit overheid om te ondersteunen
Vanuit het kabinet, onder coördinatie van de NCTV, is een nieuw actieprogramma toekomstbestendige digitale weerbaarheid gemaakt om het komende jaar de digitale weerbaarheid structureel te versterken. Hierin wordt er ingezet op slimmer samenwerken tussen overheid en bedrijven bij incidenten en crisis. Daarnaast is de inzet om een digitale wasstraat in te richten waar je als overheid en bedrijf kan laten doorlichten op je kwetsbaarheden, zodat je daar gelijk iets aan kan doen. Ook gaan we het MKB beter voorbereiden op incidenten.
Met de inwerkingtreding van de Cyberbeveiligingswet (Cbw) is een belangrijke stap gezet om de digitale weerbaarheid van Nederland te versterken. De wet verplicht organisaties die eronder vallen om cyberrisico’s te beheersen en legt daarbij nadrukkelijk verantwoordelijkheid bij bestuurders. Ook draagt de wet bij aan betere informatie-uitwisseling over cyberdreigingen en incidenten. De toenemende cyberdreiging vraagt echter om actie van alle organisaties, ook van organisaties die niet onder de wet vallen. Daarom ook de oproep aan alle organisaties, check bij het NCSC de basisprincipes van digitale weerbaarheid en zorg dat je als organisatie de basis op orde hebt.