Het dreigingsniveau

Spreker 1: Het nieuwe DTN is verschenen. In de editie van juni 2026 worden weer een aantal kernbevindingen behandeld. En daar ga ik over in gesprek met de eindredacteur van het DTN en een vertegenwoordiger van het LSE, het Landelijk Steunpunt Extremisme. Eerst even heel in het kort wat is het DTN precies?

Spreker 2: Het is een analyse met een niveau en in die analyse wordt opgeschreven wat de kans is dat een terrorist of een groep terroristen een aanslag in Nederland pleegt. Of tegen Nederland.

Spreker 1: Nou, daar gaan we straks verder over in gesprek. Dan over het LSE. Wat is het LSE precies? Wat is jullie rol?

Spreker 3: Nou, het LSE biedt hulp en advies bij radicalisering richting extremisme. Dus iedereen in Nederland kan het LSE bellen voor advies als ze zich zorgen maken over iemand in hun omgeving. Ik kan ze wel binnen werk zijn of binnen je privé omgeving. Dan denken we mee. Wat zien we? Wat zijn de signalen waarover je zorgen maakt? En dan geven we advies over. We doen ook langere begeleidingstrajecten en daarnaast proberen we al die kennis die we daarover opdoen ook uit te leren aan andere professionals in het veld.

Spreker 1: Want extremisme kan leiden tot terrorisme en is daarom ook relevant voor het DTN. Kun je iets kort vertellen over trends die jullie zien op dat vlak? Die relevant zijn ook voor het dreigingsbeeld?

Spreker 3: Ja, maar wat vooraf wel goed is om te benoemen is dat het LSE niet echt het landelijke beeld heeft. Wij zien echt alleen wat er tot ons komt. Dus de vragen die die wij krijgen, dus waar eigenlijk wat andere mensen in Nederland zien of denken te zien. Maar wat we zien is wel vaak grotendeels in lijn met het DTN. Ik denk dat waar wij op dit moment veel mee bezig zijn is de jonger wordende doelgroep. We zien echt steeds meer jongeren en kinderen bij ons langskomen. En we zien ook wel steeds meer beweging richting ja, rechtsextremisme en nihilistisch extremisme.

Spreker 1: Ja, gaan we het straks ook over hebben in andere kernbevindingen. Ik kan me voorstellen dat mensen of organisaties dit luisteren en denken. Hoe kom ik met het LSE in contact? Ja, hoe zijn jullie te bereiken? Of hoe vinden mensen jullie?

Spreker 3: Ja, iedereen mag eigenlijk altijd contact mee met het LSE We zijn er echt voor mensen om te sparren. Als je twijfels hebt over wat je ziet bij een persoon of iemand radicaliseert of ja, hoe dat te duiden. Dus je kan ons bellen tijdens kantoortijden. Ons telefoonnummer vind je ook op onze website landelijksteunpuntextremisme.nl. En buiten kantoortijden zijn we ook te bereiken via de chat met LSE.

Spreker 1: Even terug naar dat het DTN dan. We zeggen ook het niveau is vier dat. Dat was ook vier. Ik neem aan dat er wel dingen veranderd zijn ten opzichte van de vorige editie.

Spreker 2: Zeker. Er staan twee echt nieuwe dingen in, waarvan de effecten van de oorlog van Iran het allergrootste is En ook lastig uit te leggen is. In alle eerlijkheid. Het is alweer even geleden dat er in maart en april een aantal aanslagen plaatsvonden bij Joodse instellingen of met het jodendom, met Israël geassocieerde gebouwen. Misschien kunnen mensen zich herinneren jonge mannen die werden gearresteerd die een brandbom bij een Joodse school hebben gegooid. Bij een synagoge. Bij een bankkantoor. En dat is, naar we nu denken, geïnstigeerd vanuit Iran, met tussenpersonen, maar uitgevoerd door criminelen. Wij vinden dat terrorisme. Maar die criminelen hebben niet de overtuigingen die we normaal bij terroristen zien. Wat wij kennen zijn jihadisten, rechts terroristen. Breivik, die in een manifest van duizend pagina's schreef en daarna een daad deed. En deze jongens werden gehuurd voor 500 euro de neus.

Spreker 1: Ja, die zijn niet echt in te delen in een ideologie eigenlijk.

Spreker 2: Nee, nee, maar daarachter zit wel een aantal partijen die dat geweld plegen uit ideologische overtuigingen. En vandaar dat we dat in het DTN hebben gezet.

Spreker 1: En wat is de tweede? De tweede grote ontwikkeling die jullie zien.

Spreker 2: Een nieuwe vorm van extremisme: Nihilistisch extremisme, waar ik als analist echt hard mijn best moet doen om daar grip op te hebben. Om het te snappen. Maar dat zijn mensen die mensen haten en houden van wreedheid. Het is een online ecosysteem waar ook Nederlanders in zitten en waar ook geweldplegers bij zitten, wat dusdanig uit de hand is gelopen dat daar ook terrorisme uit kan voortkomen.

Spreker 1: Is dat een trend die het LSE ook ziet? Signaleren jullie dat nihilisme?

Spreker 3: Jazeker. We krijgen er ieder geval heel veel vragen over. Er zijn veel mensen in Nederland die zich daar dus zorgen over maken. We zien ook inderdaad hoe erg ideologisch gemotiveerd iemand is. Dat varieert eigenlijk in elke verschijningsvorm. Kan ook in jihadistische verschijningsvorm of in rechtse extremisme bijvoorbeeld, zo zijn dat er mensen zijn die het heel erg doen vanuit die ideologie. Maar er zijn ook heel veel mensen die het juist heel erg doen om andere redenen. Bijvoorbeeld dat ze iets vinden in dat netwerk, iets vinden in die ideologie, een soort zingeving of hun soort. Nou ja. Betekenis voor hem. Wat bij nihilistisch extremisme wel nieuw is, is dat ze niet per se op zoek lijken te zijn naar een wereld die zij mooi achten of waar zij zelf naar streven, maar juist inderdaad naar een soort algehele afbreuk en geweld.

Spreker 1: De vernietiging eigenlijk van wat er is.

Spreker 3: Ja, precies. En je ziet ook wel dat heel veel mensen erin belanden. Juist ook niet omdat ze per se op zoek zijn naar een ideologie of iets dergelijks, maar gewoon via bijvoorbeeld gaming platforms of via online netwerken erin rollen. Gewoon via Roblox of andere verhalen.

Spreker 1: Een soort rekrutering dus eigenlijk dan.

Spreker 3: Ja, ze worden echt geronseld en in eerste instantie vaak ook tot slachtoffer gemaakt, waarin ze worden gedwongen om allerlei afschuwelijke dingen te doen. En vervolgens worden ze vaak ook wel in zo'n in zo'n groep dan ook gedwongen om eigenlijk zelf ook dader te zijn.

Spreker 1: En even terug naar weer het DTN. We hadden het erover. Er zijn een aantal aanhoudingen geweest vorig jaar. Het is ook misschien wel weer even geleden, zouden we kunnen zeggen, dat er echt een grote aanslag in Nederland of in Europa plaatsvond met een terroristisch motief. Dan zou je kunnen zeggen: nou de aanpak werkt. Of in ieder geval we hebben het goed voor elkaar. We hebben veel in de gaten. Toch blijft dat dreigingsniveau vier is. Is daar een reden voor?

Spreker 2: Ik vrees dat terrorisme bij ons bestaan hoort. En je moet er enerzijds niet te veel aandacht aan besteden, want het is een is en blijft een heel marginaal verschijnsel. Tegelijk is een echte terroristische aanslag zo verstorend, zo'n lichtflits. Een bom onder je samenleving. Dat moet je voorkomen.

Spreker 1: Bedankt voor het delen van jullie eerste inzichten. We hebben al behoorlijk wat besproken over het nieuwe DTN, waaronder de invloed van de oorlog in Iran, de opkomst van het nihilisme. Er zijn ook nog andere trends en ontwikkelingen die we gaan bespreken. De online wereld is daar denk ik een groot onderdeel van. Dat gaan we doen in de volgende audiofragmenten, waarin we een aantal kernbevindingen uit de DTN uitlichten en verder bespreken.