De Rijksbrede Risicoanalyse 2026, die op 16 oktober is gepubliceerd door het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV), laat zien dat de wereld in de afgelopen vier jaar fundamenteel veranderd is. De nationale veiligheid wordt bedreigd door geopolitieke, economische en digitale dreigingen en door grote niet-moedwillige risico's zoals pandemieën, overstromingen, en extreme hitte. Om het Koninkrijk weerbaar te maken zijn volgens het Analistennetwerk bestuurlijke en maatschappelijke keuzes nodig.
Beeld: © NCTV
De Rijksbrede Risicoanalyse geeft elke vier jaar een overzicht van dreigingen die de veiligheidsbelangen van het Koninkrijk der Nederlanden kunnen raken. Ook geeft het inzicht in de bijbehorende kwetsbaarheden. De analyse vormt een belangrijke basis voor de actualisatie van de Veiligheidsstrategie voor het Koninkrijk der Nederlanden in 2027.
Het Analistennetwerk heeft deze dreigingen ingedeeld in thema’s (zie kader). Deze zijn geanalyseerd en uitgewerkt in realistische scenario’s. Het ANV benoemt in deze analyse ook wat er kan gebeuren als meerdere scenario’s tegelijk plaatsvinden.
Veel verschillende dreigingen
De geopolitieke situatie in de wereld verandert snel. Oplopende spanningen tussen landen zorgen voor een grotere dreiging van moedwillige verstoringen en aanvallen. Het functioneren van de internationale rechtsorde staat onder druk en naast militaire dreigingen kunnen economische, technologische en politieke afhankelijkheden als drukmiddel worden ingezet.
Ook niet-moedwillige dreigingen zijn een groot risico voor de nationale veiligheid. Het gaat dan met name om een pandemie, hitte, droogte en orkanen (voor het Caribisch deel van het Koninkrijk). Door verandering van het klimaat kunnen deze gebeurtenissen elkaar sneller opvolgen en meer met elkaar verweven raken. Dat maakt zowel de dreiging als de maatregelen die nodig zijn complexer.
Investeringen nodig voor versterken weerbaarheid
De analyse laat zien dat met de steeds complexere dreigingen ook onze kwetsbaarheid toeneemt. Ondanks dat het Koninkrijk in het verleden relatief goed schokken heeft opgevangen, zoals met noodmaatregelen en (financiële) ondersteuning tijdens de pandemie en energiecrisis, moet op zowel bestuurlijk als maatschappelijk vlak de weerbaarheid worden versterkt om de nationale veiligheid te beschermen. Het ANV adviseert om risicovolle afhankelijkheden af te bouwen, een weerbare maatschappij te faciliteren door zelf- en samenredzaamheid en om fundamentele keuzes te maken rond internationale samenwerking en in de inzet van schaarse middelen. Deze strategische keuzes uitstellen of niet maken schaadt de weerbaarheid en dus de nationale veiligheid.
Risicoanalyse basis voor actualisatie Veiligheidsstrategie in 2027
In 2023 is de Veiligheidsstrategie voor het Koninkrijk der Nederlanden 2023-2029 gepubliceerd. De Veiligheidsstrategie beschrijft hoe we ons binnen het Koninkrijk beschermen tegen dreigingen die de nationale veiligheid kunnen raken. Dreigingen worden daarbij in samenhang bezien. In het voorjaar van 2027 verschijnt de zogeheten midterm review van de Veiligheidsstrategie. Een belangrijk moment om de balans op te maken; liggen we op koers, wat is de effectiviteit van de ingezette koers en waar moet op worden bijgestuurd? De Rijksbrede Risicoanalyse en de inhoudelijke reflectie hierop, vormen hier een belangrijke basis voor. Ook worden inzichten uit de Rijksbrede Risicoanalyse verwerkt in andere opgaven voor de nationale veiligheid, zoals de kabinetsbrede weerbaarheidsaanpak.
Analistennetwerk Nationale Veiligheid
De Rijksbrede Risicoanalyse 2026 is opgesteld door experts van het ANV in opdracht van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Het ANV bestaat uit: RIVM, TNO, Instituut Clingendael, SEO, AIVD en MIVD.