Bij rechts-extremisme staan ongelijkwaardigheid op basis van huidskleur en de overtuiging van witte superioriteit centraal. De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) constateren in een gezamenlijke analyse dat rechts-extremisten proberen om dit gedachtegoed te normaliseren. Dit doen zij door het strategisch beïnvloeden van maatschappelijke domeinen en de discussies die daar worden gevoerd. Vandaag publiceren de AIVD en de NCTV een gezamenlijke analyse over deze strategie. Met deze publicatie willen ze de kennis en het bewustzijn hierover vergroten, zodat organisaties, instituties en de samenleving hun weerbaarheid hiertegen kunnen versterken.
Beeld: © ANP
Normalisering soms als bewuste strategie
Vanuit een deel van de rechts-extremistische beweging wordt bewust ingezet op de normalisering van hun gedachtegoed. Dit gebeurt vaak door een zachtere versie van denkbeelden te presenteren, waardoor deze voor een bredere groep mensen acceptabeler lijken. Zij doen aan facadepolitiek: hun werkelijke denkbeelden zijn veel extremer dan zij naar buiten toe laten blijken. Rechts-extremisten weten dat er meer ruimte ontstaat om hun ideeën te verwezenlijken als deze breder worden geaccepteerd in de samenleving.
Simone Smit (directeur-generaal AIVD): “Het rechts-extremistisch gedachtegoed is een dreiging voor de democratische rechtsorde. De AIVD waarschuwt hier al jaren voor. Met deze publicatie geven de AIVD en NCTV inzicht in de intenties van deze beweging en de wijze waarop de normalisering van dit gedachtegoed in de Nederlandse samenleving tot uiting komt.”
Normaliseren via verschillende routes
Rechts-extremisten verspreiden hun ideeën binnen verschillende onderdelen van de samenleving; in online omgevingen, de media en de politiek of bij demonstraties. Ze zijn zelf actief binnen die domeinen of laten anderen daar, bewust of onbewust, die ideeën uiten. Ook werken zij samen met gelijkgezinden in het buitenland. Sommigen proberen politieke partijen van binnenuit te beïnvloeden. Zo worden zoveel mogelijk mensen (herhaaldelijk) blootgesteld aan het rechts-extremistisch gedachtegoed. Dit zorgt voor minder weerstand tegen, en meer acceptatie van, hun ideeën en uitingen.
Beeld: NCTV
Extremismestrategie
Nederland heeft een stevige aanpak voor het tegengaan van alle vormen van extremisme, dat geldt ook voor rechts-extremisme. Deze aanpak staat beschreven in de Nationale Extremismestrategie 2024-2029. Deze strategie laat zien hoe belangrijk weerbaarheid van de democratische rechtsorde is. De weerbaarheid kan worden versterkt door de voedingsbodem en vatbaarheid voor extremisme te verkleinen en door het beschermen van onze politieke ambtsdragers, instituties en het publieke debat.
Gevolgen en er weerbaar tegen zijn
Marc Kuipers (NCTV): “De samenleving is weerbaar, maar we moeten niet onderschatten wat er kan gebeuren als extremistische ideeën en taalgebruik steeds verder normaliseren en de basis van onze democratie, zoals gelijkwaardigheid, tolerantie voor anderen en dialoog onder druk komen te staan. Als extremistische ideeën en taalgebruik normaliseren en grenzen verschuiven, kan dit invloed hebben op de veiligheid. Ook geweldsbereide personen kunnen zich door die normalisering gelegitimeerd voelen om daadwerkelijk in actie te komen. Het is daarom essentieel de manier waarop rechts-extremisten hun ideeën en taalgebruik proberen te normaliseren, te herkennen en de invloed daarvan te begrenzen. Met deze publicatie willen we daaraan bijdragen. Dit betekent ook ertegen uitspreken, en het extremistische frame en taalgebruik herkennen en effectief weerspreken in plaats van een podium te bieden”
De analyse laat zien dat een risico van normalisering van rechts-extremistisch gedachtegoed is dat het onze democratische rechtsorde sluipenderwijs ondermijnt. De denkbeelden staan immers haaks op grondrechten zoals gelijke behandeling en het verbod op discriminatie.
Vooralsnog verwerpt een meerderheid van de Nederlandse samenleving rechts-extremistisch gedachtegoed, maar we zien dat de ontvankelijkheid van het gedachtengoed toeneemt waardoor de dreiging kan toenemen. Het is van groot belang dat het niet normaal wordt om te spreken over bijvoorbeeld remigratie zonder te weten wat rechts-extremisten hiermee eigenlijk bedoelen. Namelijk het gedwongen vertrek van groepen mensen omdat ze in de ogen van de rechts-extremist hier niet thuis horen. Betrokkenheid van rechts-extremisten bij het maatschappelijke debat verdringt de ruimte voor dialoog en oplossingen.