Vitale infrastructuur

Bepaalde processen zijn zo essentieel voor de Nederlandse samenleving dat uitval of verstoring tot ernstige maatschappelijke ontwrichting leidt en een bedreiging vormt voor de nationale veiligheid. Deze processen vormen de Nederlandse vitale infrastructuur. Elektriciteit, toegang tot internet, drinkwater en betalingsverkeer zijn voorbeelden van vitale processen.

Als vitale infrastructuur uitvalt, kan dat grootschalige maatschappelijke ontwrichting veroorzaken. Daarom werken overheid, bedrijfsleven, hulpverleningsdiensten en inlichtingendiensten nauw samen om de bescherming van zulke vitale producten, diensten en processen continu te verbeteren en borgen.

  • Download deze video

  • Uitgeschreven tekst

    (Een animatie.)

    VOICE-OVER: De vitale infrastructuur is essentieel voor het functioneren van onze maatschappij.
    We worden er steeds afhankelijker van.
    Een kleine verstoring kan grote gevolgen hebben en het land ontregelen.
    Hoe zorgen we dat we dit voorkomen?
    Of op z'n minst dat we de impact zo klein mogelijk houden.
    Laten we beginnen bij de oorzaak.
    Een groep extremisten hackt het controlesysteem van het elektriciteitsnetwerk.
    Zij deactiveren een aantal schakelstations waardoor de distributie van stroom stil komt te liggen.
    Er ontstaat een storing die zich in grote delen van Nederland verspreidt met alle gevolgen van dien.
    Zo komt het betalingsverkeer zo goed als stil te liggen waardoor bedrijven niet kunnen functioneren en veel omzet mislopen.
    Het mobiele netwerk valt voor het grootste deel weg en is onbetrouwbaar.
    Flats en andere hoge gebouwen komen zonder water te zitten.
    Het verkeer is ontregeld, waardoor veel reizigers stranden.
    Ziekenhuizen kunnen tijdelijk terugvallen op noodstroomvoorzieningen.
    Maar andere zorginstellingen hebben dat niet.
    Chemische bedrijven schakelen langzaam af om milieurampen te voorkomen.
    Na zes uur hebben de eerste vitale processen weer stroom maar het duurt nog twee dagen voordat het hele land weer is voorzien.
    De economische schade is groot.
    Er zijn een aantal doden en tientallen ernstig gewonden.
    Deze verstoring is niet ondenkbaar en kan bijvoorbeeld ook worden veroorzaakt door een overstroming of extreem weer.
    Veel vitale processen en onderdelen van de maatschappij zijn afhankelijk van elektriciteit.
    Maar ook verstoringen van telecommunicatie, luchtvaart scheepvaart, gas of drinkwater kunnen verregaande gevolgen hebben.
    Meer dan ooit zijn processen, bedrijven en organisaties met elkaar en onze samenleving verbonden.
    Daarom bekijken we continu wat belangrijk is voor het ongestoord functioneren van onze maatschappij.
    Dan weten we wat vitaal is, wat er kan gebeuren en wat we kunnen doen tijdens een verstoring.
    Samen werken we aan een weerbaarder systeem.
    Werkt u met ons mee?

    (Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Ministerie van Veiligheid en Justitie. Het beeld wordt oranje met wit. Beeldtekst: Een productie van de Rijksoverheid.)

Vitale processen

De onderstaande processen zijn als vitaal geïdentificeerd in Nederland. Categorie A vitale processen hebben grotere gevolgen bij uitval dan categorie B vitale processen.

Vitale processenCategorieSectorMinisterie
Landelijk transport en distributie elektriciteit A Energie EZK
Regionale distributie elektriciteit B
Gasproductie, landelijk transport en distributie gas A
Regionale distributie gas B
Olievoorziening A
Internet en datadiensten B ICT/Telecom EZK
Internettoegang en dataverkeer B
Spraakdienst en SMS* B
Plaats- en tijdsbepaling middels GPS B IenW
Drinkwatervoorziening A Drinkwater IenW
Keren en beheren waterkwantiteit A Water IenW
Vlucht- en vliegtuigafhandeling B Transport IenW
Scheepvaartafwikkeling B
Grootschalige productie/verwerking en/of opslag (petro)chemische stoffen B Chemie IenW
Opslag, productie en verwerking nucleair materiaal A Nucleair IenW
Toonbankbetalingsverkeer B Financieel FIN
Massaal giraal betalingsverkeer B
Hoogwaardig betalingsverkeer tussen banken B
Effectenverkeer B
Communicatie met en tussen hulpdiensten middels 112 en C2000 B OOV JenV
Inzet politie B
Basisregistraties personen en organisaties B Digitale overheids-processen BZK
Interconnectiviteit (transactie-infrastructuur voor informatie uit basisregistraties) B
Elektronisch berichtenverkeer en informatieverschaffing aan burgers B
Identificatie en authenticatie van burgers en bedrijven B
Inzet defensie B Defensie DEF

* Voor alle ICT/Telecom processen geldt dat deze zowel via vaste as mobiele aansluitingen en infrastructuur worden verzorgd, met uitzondering van SMS, hier geldt alleen dat deze via mobiele aansluitingen en infrastructuur worden verzorgd.

Er is onderscheid gemaakt tussen de categorie A en de categorie B om recht te doen aan de diversiteit binnen de vitale infrastructuur, om te kunnen prioriteren bij onder andere incidenten en om maatwerk bij weerbaarheidsverhogende maatregelen mogelijk te maken.

Categorie A

In deze categorie staat de infrastructuur die bij verstoring, aantasting of uitval de ondergrenzen van minstens één van de drie impactcriteria (economisch, fysiek of sociaal maatschappelijk) voor categorie A raakt en daarnaast ook voldoet aan het criterium van cascade gevolgen:

  • Economische gevolgen: > ca. 50 miljard euro schade of ca. 5,0 % daling reëel inkomen
  • Fysieke gevolgen: meer dan 10.000 personen dood, ernstig gewond of chronisch ziek
  • Sociaal maatschappelijke gevolgen: meer dan 1 miljoen personen ondervinden emotionele problemen of ernstig maatschappelijke overlevingsproblemen
  • Cascade gevolgen: Uitval heeft als gevolg dat minimaal twee andere sectoren uitvallen.

Categorie B

In deze categorie staat de infrastructuur die bij verstoring, aantasting of uitval de ondergrenzen van minstens één van de drie impactcriteria voor categorie B raakt:

  • Economische gevolgen: > ca. 5 miljard euro schade of ca. 1,0 % daling reëel inkomen
  • Fysieke gevolgen: meer dan 1.000 personen dood, ernstig gewond of chronisch ziek
  • Sociaal maatschappelijke gevolgen: meer dan 100.000 personen ondervinden emotionele problemen of ernstig maatschappelijke overlevingsproblemen

Vitale processen

  • Download deze video

  • Uitgeschreven tekst

    Elektriciteit, toegang tot internet, drinkwater en betalingsverkeer zijn voorbeelden van essentiële processen voor onze samenleving.

    Het is cruciaal dat deze vitale processen goed functioneren.

    Organisaties die een wezenlijke verantwoordelijkheid hebben bij het ongestoord verlopen van deze processen zijn de vitale aanbieders.

    Het is voor hen belangrijk te weten welke rollen en welke verantwoordelijkheden ze als vitale aanbieder precies hebben.

    En als er een crisis is moet dat al helemaal duidelijk zijn.

    Vitale Aanbieders nemen hun verantwoordelijkheden en bepalen zélf wat er nodig is om de vitale processen te borgen en verder te ontwikkelen.

    Ministeries gaan over beleid en wetgeving. Daarnaast werken ze met vitale aanbieders aan projecten om de weerbaarheid te vergroten.

    Het bestuur van de veiligheidsregio regelt de voorbereiding op de rampenbestrijding en crisisbeheersing; samen met ondermeer politie, defensie, de waterschappen en vitale aanbieders zelf.

    Voorbereiden op crisis

    Als er een crisis is, kunnen de Ministeries de vitale aanbieders vragen om te helpen.

    Tijdens een noodsituatie kan het zijn dat vitale aanbieders voorrang krijgen.

    En we oefenen. Aanbieders onderling. De overheid. Allemaal samen. Het is belangrijk om elkaar te leren kennen, van elkaar te leren, en om te leren hoe we moeten samenwerken tijdens een crisis.

    Hierdoor leren we welke processen we moeten monitoren en wat we kunnen doen om beter voorbereid te zijn.

    Aanpak bij terroristische dreiging

    Als er sprake is van een terroristische dreiging gericht op een specifieke sector, dienst of object, treffen we samen met het bevoegde gezag en het betrokken bedrijf maatregelen.

    Cybersecurity

    Het Nationaal Cyber Security Centrum staat vitale aanbieders bij. Om de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van hun informatiesystemen te waarborgen. Om te informeren en adviseren over dreigingen en incidenten. En om analyses en technisch onderzoek te verrichten.

    Dit doet het NCSC op een aantal manieren.

    Het Nationaal Detectie Netwerk bijvoorbeeld. Een netwerk waarmee de Rijksoverheid en vitale aanbieders dreigingen snel zien en kunnen delen.

    In sommige gevallen is het melden van grote cyberincidenten verplicht. Zodat het NCSC bijstand kan bieden en andere vitale aanbieders en rijksoverheidsorganisaties kan waarschuwen.

    Ook op EU-niveau is er veel aandacht voor cybersecurity en orden adequate beveiligingsmaatregelen verplicht voor sommige aanbieders.

    En zo verbeteren we samen de veiligheid van de vitale processen.