Nationale veiligheid

Een crisis of een ramp als een grieppandemie of een terroristische aanslag kunnen de maatschappij ontwrichten. Maar ook overstromingen of elektriciteitsuitval kunnen de nationale veiligheid in gevaar brengen. Aan de hand van de Strategie Nationale Veiligheid brengt de overheid dergelijke risico's in kaart en bereidt zij Nederland voor. Bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat organisaties zoals ziekenhuizen, energiebedrijven en overheidsinstanties een continuïteitsplan hebben waardoor ze beter kunnen omgaan met grootschalige uitval van personeel, ICT of elektriciteit.

De nationale veiligheid is in gevaar wanneer 1 of meer vitale belangen van Nederland worden bedreigd. Dat zijn:

  • Territoriale veiligheid: aantasting van ons grondgebied, bijvoorbeeld door een militaire bezetting van het land maar ook door een langdurige overstroming.
  • Economische veiligheid: ernstig en/of langdurige uitval van vitale processen/sectoren, bijvoorbeeld wanneer een grote internet- of elektriciteitsstoring het betalingsverkeer ontregelt.
  • Ecologische veiligheid: schade aan het milieu, bijvoorbeeld door vervuiling, maar ook extreme hitte en droogte.
  • Fysieke veiligheid: doden, gewonden en chronisch zieken, bijvoorbeeld door een pandemie of een grootschalig ongeval.
  • Sociale en politieke stabiliteit: aantasting van de rechtstaat, bijvoorbeeld door spanningen tussen bevolkingsgroepen.

Bedreigingen voor Nederland

Elk jaar onderzoekt de overheid welke bedreigingen de nationale veiligheid in gevaar kunnen brengen. Zo kan zij maatregelen nemen om een ramp of crisis te voorkomen of de gevolgen daarvan te beperken. Het gaat onder andere om de volgende dreigingen:

  • overstromingen aan de kust of bij rivieren
  • pandemieën door bijvoorbeeld een griepvirus
  • extreem weer zoals een zware storm of zware sneeuwval
  • verstoring van de energievoorziening
  • radicalisering en extremisme
  • maatschappelijke onrust en grootschalige rellen
  • uitval van het internet of het telefoonnetwerk
  • verwevenheid tussen boven- en onderwereld en corruptie
  • terroristische aanslagen
  • schaarste van grondstoffen zoals olie en mineralen, maar ook van voedsel
  • grootschalige ongevallen zoals een vliegtuigramp of een treinramp, maar ook ongevallen met chemische, biologische, radiologische of nucleaire middelen

Niet alle mogelijke dreigingen zijn even waarschijnlijk. Een ongeluk met een kerncentrale is niet waarschijnlijk, maar een grootschalige uitbraak van griep wel. Om inzicht te krijgen in de risico’s die ons land bedreigen en de ernst van deze dreigingen met elkaar te vergelijken, heeft het kabinet de nationale risicobeoordeling als onderdeel van de Strategie Nationale Veiligheid ontwikkeld. Het risicodiagram in de jaarlijkse bevindingenrapportage geeft de waarschijnlijkheid en impact van uitgewerkte scenario’s weer. Hoewel dit diagram (nog) niet alle mogelijke dreigingen weergeeft, geeft het wel een goed inzicht in de ernst en waarschijnlijkheid van de meeste risico's.

Nationale Risicobeoordeling

In 2013 heeft de Stuurgroep Nationale Veiligheid opdracht gegeven tot de 6e cyclus van de strategie nationale veiligheid. De Stuurgroep heeft het Analistennetwerk Nationale Veiligheid opdracht gegeven een drietal scenario’s uit te werken. De scenario’s zijn gescoord op ernst en impact en vormden input voor een capaciteitenanalyse.

Een scenario waarin sprake is van een dijkdoorbraak door 'piping' in plaats van een klassieke overstroming, leidde tot de conclusie dat de kans op overstroming door 'piping' vele malen groter is dan gedacht. 'Piping' is onvoorspelbaar en kan zeer snel optreden, waardoor de mogelijkheden voor evacuatie uit het bedreigde gebied beperkt zijn. Aanbevolen wordt om te komen tot a) een vastgesteld format voor de crisiscommunicatie rond overstroming en evacuatie, b) implementatie van verticale evacuatie en c) een internationaal overzicht van beschikbare SAR-capaciteit (reddingorganisaties, transportorganisaties en aanverwante middelen). De gezamenlijke doelstelling voor waterveiligheid wordt de komende maanden ingevuld. Deze conclusies kunnen daarin een plaats krijgen.

Op basis van een scenario waarin rechts-extremisten zeer ernstige misdaden plegen zijn verschillende capaciteiten geïdentificeerd, deze liggen onder andere op het terrein van: het intensiveren van samenwerking op lokaal niveau en het bieden van hulp van mensen die uit een rechts-extremistische omgeving willen treden. De waarschijnlijkheid van dit scenario is als zeer laag beoordeeld, daarom zal pas worden geïnvesteerd in de benoemde capaciteiten wanneer deze waarschijnlijkheid verandert.

Uit een analyse van het laatste scenario waarin een vorm van internationale criminaliteit wordt beschreven die linkt aan een bedreiging voor economische veiligheid kwam naar voren dat het vooral zaak is alert en tijdig te reageren op signalen dat 'fout buitenlands geld' vaste voet krijgt in de Nederlandse samenleving. De voornaamste conclusie is dat hierin de 'poortwachtersrol' van financiële en juridische dienstverleners en die van het openbaar bestuur versterking verdient. De impact van gebeurtenissen zoals beschreven in dit scenario is aanzienlijk tot ernstig. De gebeurtenissen zijn enigszins waarschijnlijk.