Vermenging jihadisme en salafisme

Jihadisten en salafisten trekken met enige regelmaat gezamenlijk op. Vanuit salafisme is er soms een halfslachtige of vergoelijkende houding ten aanzien van jihadistisch geweld. Er is steun van jihadisten voor salafistische activiteiten. Beide stromingen kunnen polarisatie binnen moslimgemeenschappen en in de Nederlandse samenleving aanwakkeren.

(Deze tekst is onderdeel van Samenvatting DTN 48)

Er zijn tussen jihadisten en andere salafisten vormen van vermenging van activiteiten. Jihadisten bewegen zich on- en offline in kringen van islamisten/salafisten waar ze zich niet duidelijk als jihadist of aanhanger van een jihadistisch gedachtegoed etaleren en dus ook niet als jihadist herkenbaar zijn. Ook zijn er (online) organisaties die niet direct duidelijk een jihadistische boodschap uitdragen, maar die wel door andere jihadistische platforms worden gesteund. Bijvoorbeeld organisaties die geld inzamelen voor moslims in landen als Syrië of Somalië.

Al langer wordt in het DTN aandacht besteed aan de dreiging die uitgaat van het salafisme in Nederland. Sinds een aantal jaren wordt een groei en groeiende invloed van het salafisme in Nederland geconstateerd. Deze manifesteert zich vooral in het aantal moskeeën waarin salafisten met hun gedachtegoed voet aan de grond krijgen, het grote aantal rondreizende predikers en de vele lezingen die zij overal in Nederland verzorgen. Essentieel in de dreiging die het salafisme vormt voor de nationale veiligheid is dat binnen een deel van de salafistische beweging de opvattingen over ‘zuivering’ van geloof en gedrag zodanig worden opgevat, dat daarmee actieve onverdraagzaamheid (die polarisatie aanwakkert of versterkt), anti- en ondemocratische activiteiten en het afwijzen van de overheid worden gelegitimeerd en gepropageerd. Binnen het salafisme bevinden zich ook personen die op basis van hun geloofsleer terroristisch geweld kunnen legitimeren en propageren. Dat doen zij overigens doorgaans verhuld en in religieuze termen.

De groei van het salafisme in Nederland gaat gepaard met een professionalisering van salafistische organisaties, die intensief gebruik maken van sociale media waar zij hun activiteiten aankondigen. Doordat een aantal salafistische organisaties zich bewust is geworden van het toezicht van de overheid, zijn zij terughoudender geworden in het publiceren over bijvoorbeeld hun buitenlandse gasten en de inhoud van hun onderwijs- en vormingsaanbod. Het aantal salafistische centra is in de afgelopen jaren gestegen evenals het aantal moskeeën onder salafistische invloed. Sommige noodlijdende moskeeën staan in toenemende mate onder invloed van grote salafistische centra en dreigen in de komende tijd te ‘salafiseren’.

De meeste salafistische predikers in Nederland hebben een Nederlandse achtergrond. De religieuze boodschap die zij uitdragen, kan leiden tot maatschappelijke vervreemding van groepen en individuen of tot openlijk verzet tegen overheid en samenleving. Er zijn grofweg twee typen predikers te onderscheiden: aan salafistische instituties gebonden predikers en onafhankelijke, minder gebonden predikers. Er bestaan nauwe banden tussen deze twee typen. Ook bestaan er banden tussen dergelijke salafistische predikers enerzijds en islamisten en jihadisten, die zich ook richten op vormingswerk, anderzijds. Ondanks onderlinge ideologische verschillen en theologische verfijningen, lijkt hierdoor een groter geheel te ontstaan van radicale opvattingen en activiteiten dat uiteindelijk niet verenigbaar is met de democratische rechtsorde. Dit remt de integratie, draagt bij aan maatschappelijke polarisatie en kan een voedingsbodem zijn voor radicalisering, mogelijk ook richting gewelddadig handelen.