Jihadistische beweging in Nederland

De Nederlandse jihadistische beweging heroriënteert zich. Groei stagneert, maar de beweging is vele malen groter dan vóór de oorlog in Syrië̈. Er blijft sprake van een geweldsdreiging. Het gebrek aan uitreismogelijkheden, door de ineenstorting van het kalifaat, leidt tot meer nadruk op da’wa: het verspreiden van de jihadistische boodschap.

(Deze tekst is onderdeel van Samenvatting DTN 48)

De ontwikkelingen in de Nederlandse jihadistische beweging, zoals beschreven in DTN47, lijken zich te bestendigen. De beweging bevindt zich in een fase van heroriëntatie na de ineenstorting van het ‘kalifaat’ van ISIS. Mogelijk zijn Nederlandse jihadisten bevattelijk voor een ‘wraaknarratief’ waarbij de schuld van de val van het ‘kalifaat’ gelegd wordt bij het Westen en dat als rechtvaardiging kan worden gebruikt voor aanslagen. Dit wraaknarratief heeft de potentie om nog langere tijd geëxploiteerd te worden door ISIS, ook nadat de groepering geen grondgebied meer in handen heeft.

Naast potentieel geweld, gaat er ook een dreiging uit van het verspreiden van de jihadistische boodschap (da’wa), door ontplooiing van activistische en educatieve activiteiten en het voeren van (onderlinge) discussies. Deze ontplooiing is vooral online goed zichtbaar. Ook worden er weer straatda’wa-activiteiten ontplooid. Nog niet zo veel als in de periode 2010-2015, maar het is duidelijk dat de heroriëntatie en het gebrek aan uitreismogelijkheden, leiden tot meer nadruk op (openlijke) da’wa. Dit is een ander, belangrijk deel van het dreigingsbeeld: het niet-gewelddadige verspreiden van een boodschap van haat tegen het Westen en de voortdurende ondergraving van onze democratische waarden en rechtsstaat. Bovendien is de Nederlandse jihadistische beweging vele malen groter dan in de periode van vóór de strijd in Syrië. De onderlinge verbondenheid is groot en er zijn contacten met jihadisten in andere landen.

Na een sterke groei in de periode 2013-2016 stagneert de omvang van de Nederlandse jihadistische beweging momenteel. De beweging verandert echter wel van samenstelling. Sommige personen verlaten de beweging, maar er vindt ook nog steeds enige werving en aansluiting plaats, vooral afkomstig uit eigen kring: familieleden en vrienden worden betrokken bij de groep. Verder bevinden er zich in Syrië en Irak vermoedelijk nog rond de 140 Nederlandse jihadisten, deels bij ISIS, deels bij Al Qa’ida-gelieerde en andere groepen. Ongeveer 35 Nederlandse jihadisten bevinden zich buiten het strijdgebied, maar kunnen (nog) niet worden beschouwd als terugkeerders. Naast aanhangers van het jihadisme zijn er in Nederland nog enkele duizenden sympathisanten van het jihadisme, vooral van ISIS. Een groot deel van de activiteiten van de Nederlandse jihadistische beweging speelt zich online af.

De komende jaren zullen regelmatig jihadisten van wie bekend is dat zij volharden in hun jihadistische ideeën, vrijkomen uit detentie. Hoewel gedetineerde jihadisten tijdens hun detentie niet volledig zijn afgezonderd van hun sociale en jihadistische netwerk en dus ook nu al invloed kunnen uitoefenen, kan de terugkeer van enkelen van hen binnen de Nederlandse jihadistische beweging tot een nieuwe dynamiek leiden. Ten dele gaat het namelijk om ervaren of charismatische figuren, die hun stempel op de beweging, of een deel daarvan, kunnen drukken. Ook in andere Europese landen komen jihadisten vrij.