Dreigingsniveau ongewijzigd

De dreiging verandert. Er zijn minder aanslagen in Europa. Het vermogen van ISIS tot het plannen en uitvoeren van aanslagen in Europa is sterk aangetast. Tegelijkertijd kunnen ISIS en Al Qa’ida vanuit Syrië nog steeds Europa, en dus ook Nederland bedreigen. De steekpartij op Amsterdam CS illustreert de dreiging in Nederland. Aanhangers van de Nederlandse jihadistische beweging houden zich bezig met aanslagplanning.

(Deze tekst is onderdeel van Samenvatting DTN 48)

Op 31 augustus van dit jaar stak een 19-jarige Afghaan op Amsterdam Centraal Station twee willekeurige voorbijgangers neer. Op grond van eerste onderzoek is geconcludeerd dat de man een terroristisch motief had. Deze daad illustreert de dreiging in Nederland. Desondanks is er in Europa sinds oktober vorig jaar sprake van een sterke afname van het aantal aanslagen, met name van door ISIS geïnspireerde. Door deze afname, in combinatie met het enorme verlies van grondgebied van ISIS, kan gesproken worden van een – in elk geval tijdelijk – verminderde dreiging vanuit ISIS.

De dreiging is echter ook niet van het lagere niveau van voor 2013: er blijft sprake van een substantiële dreiging. Er zijn hiervoor twee belangrijke redenen. In de eerste plaats opereren er ook vanuit Nederland, al dan niet aan ISIS of Al Qa’ida verbonden, internationale jihadistische netwerken, die aanslagen in heel Europa kunnen plegen, inclusief in Nederland zelf. De tweede reden om te spreken van een substantiële dreiging, is dat ook van de in Nederland aanwezige jihadistische beweging onverminderd een geweldsdreiging uitgaat. Geweld is immers in de jihadistische ideologie gerechtvaardigd om de religieus-ideologische doelstellingen te verwezenlijken. Er zijn aanhangers van deze beweging die zich bezighouden met aanslagplanning binnen Nederland, hetgeen echter tot op heden niet tot concrete dreiging heeft geleid.

Ten dele ontwikkelt het dreigingsbeeld zich dus in een positieve richting, in ieder geval in vergelijking met de situatie in 2015-2016.

Syrië centraal in de dreiging van Al Qa’ida tegen het Westen

Er blijft van kern-al Qa’ida een dreiging uitgaan tegen het Westen. De kern van de ideologie van Al Qa’ida is het treffen van het Westen als de vijand van ‘de islam’. Al Qa’ida beschikt over netwerken verspreid over Azië, Afrika en Europa, die wellicht niet allemaal meer geheel intact zijn, maar die op zijn minst nog gedeeltelijk bruikbaar zijn voor het faciliteren en plannen van aanslagen. Sinds de aanslagen op de Londense metro in 2005 is kern-Al Qa’ida er echter niet in geslaagd een grootschalige aanslag in Europa te plegen. Wel zijn diverse plannen verijdeld en zijn kleinschalige aanslagen door aanhangers uitgevoerd. Kern-Al Qa’ida heeft in de afgelopen jaren in de luwte van ISIS kunnen werken aan de opbouw van een infrastructuur in Syrië waarmee het ook Europa kan bedreigen.