Statelijke dreigingen worden aangepakt

Een open samenleving met een open economie vormt de grondslag voor de inrichting van de Nederlandse maatschappij en welvaart.

Onze open samenleving staat in het teken van vrijheden, democratie, rechtsstaat en een internationale oriëntatie. Door deze openheid profiteren Nederland en Nederlanders van de kansen en mogelijkheden die bijvoorbeeld digitalisering en mondialisering bieden.

De vrijheden die deze openheid garanderen, bieden kwaadwillende statelijke actoren evenwel ook de ruimte om activiteiten te ontplooien die de nationale veiligheid ondermijnen en daarmee onze vrijheden aantasten. Deze statelijke actoren zetten, teneinde hun eigen belangen te behartigen en geopolitieke doeleinden te behalen, steeds vaker een breed scala aan middelen in die potentieel ondermijnend kunnen zijn voor onze rechtsstaat en de stabiliteit en openheid van de Nederlandse samenleving.

Digitale middelen worden door staten ingezet voor manipulatie (bijvoorbeeld van gegevens) en sabotage (bijvoorbeeld door het verstoren van onze vitale processen), desinformatie (bijvoorbeeld in de verspreiding van onjuiste informatie rondom verkiezingen, via onder meer sociale media) en digitale spionage (bijvoorbeeld voor het vergaren van gevoelige of vertrouwelijke informatie).

Door overnames van en investeringen in vitale infrastructuur of bedrijven die hoogwaardige technologie ontwikkelen, kan een ongewenste afhankelijkheid ontstaan met risico voor het functioneren van de Nederlandse democratische rechtsorde. De continuïteit van vitale processen kan in het geding komen en/of vertrouwelijke of gevoelige informatie kan weglekken. Een vergelijkbaar risico kan ontstaan door inkoop van cruciale diensten en producten. Ook (digitale) economische spionage is een belangrijk middel dat sommige staten inzetten.

Ondermijning door statelijke actoren is meestal een sluipend proces dat op langere termijn kan leiden tot schade aan de democratische rechtsorde en open samenleving. Denk daarbij aan de integriteit van politieke en bestuurlijke besluitvorming, onafhankelijke rechtspraak, vrije en eerlijke verkiezingen en fundamentele vrijheden zoals persvrijheid, academische vrijheid en vrijheid van meningsuiting. Daarnaast kan ongewenste buitenlandse inmenging leiden tot spanningen binnen en tussen bevolkingsgroepen in Nederland en een barrière opwerpen voor de binding met de Nederlandse samenleving. Statelijke actoren kunnen met ongewenste inmenging gebruik maken van verschillende beïnvloedingsmethodes en –doelgroepen, zoals diasporagemeenschappen, studenten, media of politici. Soms kan sprake zijn van heimelijke financiering. Ook de verspreiding van desinformatie behoort tot de gebruikte tactieken.

De strategische aanpak gericht op het tegengaan van statelijke dreigingen is op 18 april jl. aan de Kamer gestuurd. De aanpak bestaat uit generieke maatregelen, gericht op het verhogen van de weerbaarheid tegen verschillende uitingen van statelijke dreigingen. Daarnaast ligt het accent van de aanpak gezien de dreiging, de te beschermen belangen en de recente casuïstiek de komende tijd op de thema’s:

  1. Ongewenste buitenlandse inmenging gericht op diasporagemeenschappen;
  2. beschermen democratische processen en instituties;
  3. aanpak economische veiligheid.

Ook het Nederlandse exportcontrolebeleid draagt bij aan het weerbaar maken tegen statelijke dreigingen door te voorkomen dat export van strategische dual-use goederen, diensten of technologieën ongewenste gevolgen hebben.