Rechts-extremisme

Een rechts-terroristische aanslag door een eenling in Nederland blijft voorstelbaar. Offline is de Nederlandse rechts-extremistische scene gefragmenteerd, en is er sprake van zwak leiderschap en verdeeldheid. Eenlingen inspireren zich vooral online.

Rechts-extremisme in Nederland

In tegenstelling tot landen als Duitsland, Frankrijk, België, Groot-Brittannië en Italië kent Nederland weinig extremistische organisaties en weinig activisten. In Nederland is al jarenlang sprake van een klein aantal extremistische geweldsincidenten per jaar. De zichtbaarheid van rechts-extremisten op straat is marginaal. De Nederlandse rechts-extremistische scene is wat betreft aantallen, organisatiestructuren, financiering en geweldsbereidheid onvergelijkbaar met de ons omringende landen. Wel zijn er recent twee rechtszaken gestart die meer licht werpen op de aantrekkingskracht die de terroristische daad in Christchurch en de drijfveren daarachter op individuen in de Nederlandse samenleving kan uitoefenen.

Wereldwijde rechts-extremistische internetgemeenschap

De laatste jaren is een toename van rechts-extremistisch geweld te zien in verschillende Europese landen, zoals Groot-Brittannië en Duitsland. Kenmerkend voor de huidige rechtsextremistische aanslagplegers is dat zij geen lid meer zijn van een neonazistische groepering, maar zich vaak onderdeel lijken te voelen van een wereldwijde internetgemeenschap. Verheerlijking van dergelijke aanslagen op rechtsextremistische fora vormt een inspiratiebron voor gelijkgestemden. De rechts-extremistische online communities en kanalen zijn grofweg in te delen in de categorieën ‘anti-moslim en anti-migranten’, ‘nationaal-socialistisch’ en ‘identitair en ethno-nationalistisch’.

Het narratief, dat op andere internationale online fora nog steeds wordt gebezigd, is mede geïnspireerd door de antisemitische en racistische periodiek ‘Siege’, dat in de jaren tachtig in de Verenigde Staten verscheen. ‘Siege’ propageerde een antipolitieke houding, gekenmerkt door gewelddadig verzet tegen het moderne politieke systeem. Het narratief gaat om het systematisch en willekeurig veroorzaken van zoveel mogelijk onrust. Hierdoor moet een ‘rassenoorlog’ worden veroorzaakt waardoor de grote ‘kladderadatsch’ plaatsvindt en de democratie verdwijnt, om vervangen te worden door een staat waar het superieure blanke ras de leiding heeft. Het creëren of versnellen van de chaos waardoor de ‘blanke’ revolutie sneller uitbreekt wordt ‘accelerationisme’ genoemd.

Veel verschillende rechts-extremistische offline organisaties zijn geïnspireerd door het Siege-narratief en propageren het accelerationisme. Omdat er inmiddels meerdere rechts-terroristische aanslagen hebben plaatsgevonden door personen die zich hebben laten inspireren door de aanslagpleger in Christchurch, zijn pamflet of vergelijkbaar gedachtegoed, blijft het voorstelbaar dat er de komende tijd in Europa copycat aanslagen kunnen plaatsvinden. Dit gedachtegoed heeft ook sympathisanten onder Nederlandse rechts-extremisten, waardoor een dergelijke copycat-aanslag ook in Nederland voorstelbaar is.

Rechts-extremisme

In Europa, en ook in Nederland, is een rechts-terroristische aanslag door een eenling voorstelbaar. Hoewel de Nederlandse rechts-extremistische offline scene wordt gekenmerkt door fragmentatie, zwak leiderschap, persoonlijke animositeit en het ontbreken van een consistente organisatievorm, kan de dreiging van een (internet-)eenling komen. Verder lijkt in Nederland enige resonantie van de terroristische aanslag in Christchurch te bespeuren bij enkele individuen. Zij worden niet zozeer gedreven door vastomlijnde rechts-extremistische ideeën, maar winden zich vanuit een mix van persoonlijke grieven en psychische problemen al langer op over maatschappelijke ontwikkelingen in de samenleving en de politiek in het bijzonder.

Rechts-terrorisme

De rechts-terroristische aanslag in Christchurch heeft wereldwijd meerdere daders geïnspireerd. Ook in Nederland is een rechts-terroristische aanslag door een eenling voorstelbaar. Deze inschatting is vooral gebaseerd op de mogelijkheid dat een Nederlandse (internet) eenling radicaliseert en tot een rechts-extremistische geweldsdaad overgaat.

Het Nederlandse extreemrechtse en rechts-extremistische organisatorische landschap is gefragmenteerd. Groepen zijn marginaal en niet-gewelddadig en er zijn geen aansprekende leiders die grote groepen weten te mobiliseren. Juist hierin schuilt een gevaar wat betreft de dreiging die uitgaat van eenlingen omdat ze ongeorganiseerd (online) kunnen radicaliseren. Daarbij blijven rechts-extremistische eenlingen langer onder de radar bij de veiligheidsdiensten omdat ze zich niet hebben aangesloten bij een organisatie.

Deze tekst is onderdeel van DTN 52.