Machtsovername Taliban in Afghanistan

Taliban roepen het ‘Islamitisch Emiraat van Afghanistan’ uit. De machtsovername van de Taliban in Afghanistan kan op termijn de voedingsbodem voor en bewegingsruimte van terroristische organisaties, zoals Al Qa’ida, versterken. Het is momenteel echter nog niet duidelijk wat de machtsovername van de Taliban voor het mondiale jihadisme betekent. Gelet op de lokale ambities van de Taliban, bestaat er (nog) geen directe dreiging tegen Nederland.

De radicaalislamitische Taliban hebben, na een snelle militaire opmars in augustus 2021, de macht in Afghanistan overgenomen en vervolgens het ‘Islamitisch Emiraat van Afghanistan’ uitgeroepen. Het beeld dat het Westen, vooral de Verenigde Staten, is verslagen door een radicaalislamitische strijdkracht wordt op social media propagandistisch breed uitgemeten door vooral aan al Qa’ida gelieerde bronnen. Hierbij wordt door As Sahab moslims opgeroepen om het voorbeeld van de Taliban te volgen en de wapens tegen het Westen op te nemen.

Hoe de Taliban zich gaan verhouden tot mogelijke terroristische activiteiten vanaf Afghaans grondgebied is nog ongewis. Formeel heeft de groepering zich te houden aan de Doha-akkoorden, waarin is vastgelegd dat Afghanistan geen uitvalsbasis mag worden voor terroristische groeperingen. Het eventueel ruimte laten aan terroristische groepen zou daarnaast de legitimiteit, de stabiliteit en veiligheid van het Talibanregime schaden. Tegelijkertijd hebben de Taliban nooit afstand genomen van Al Qa’ida (AQ), haar ideologie, langetermijndoelen en terroristische activiteiten. Indien de Taliban terroristische activiteiten in het land gaan toelaten, dan kan dat in verschillende opzichten (op termijn) impact hebben op de terroristische dreiging tegen het Westen, inclusief Nederland.

AQ zou zijn presentie in Afghanistan op termijn kunnen versterken en de capaciteiten kunnen uitbreiden. De banden tussen de Taliban en AQ zijn historisch gezien sterk. Er zijn nog altijd ongeveer vijfhonderd AQ-strijders in het land. Tevens bevindt de leider van al-Zawahiri zich vermoedelijk in het grensgebied tussen Afghanistan en Pakistan. Het is onwaarschijnlijk dat de Taliban ruimte gaan bieden aan de Islamitische Staat Khorasan Province (ISKP) die sinds 2014 ook actief is in Afghanistan. De Taliban en ISKP zijn namelijk geduchte vijanden op ideologisch en personeel vlak en streven verschillende doelen na. De bloedige aanslag van ISKP bij de luchthaven van Kaboel op 26 augustus maakte opnieuw duidelijk dat ISKP een geduchte vijand is van de Taliban. ISKP heeft sinds de oprichting een regionale focus en streeft vooralsnog geen internationale terroristische agenda na.

Internationaal wordt in de media vooral de vraag gesteld of Afghanistan een jihadistische safe haven kan worden waar westerlingen met jihadistische sympathieën, inclusief Nederlanders, naartoe zullen reizen. De NCTV schat in dat dit risico op termijn bestaat, maar dat het vermoedelijk niet om grote aantallen Nederlanders zal gaan. In de eerste plaats is de Nederlandse jihadistische beweging gefragmenteerd en mist het charismatisch leiderschap, waardoor ze op het moment waarschijnlijk niet in staat zijn om veel sympathisanten te mobiliseren om zich bij jihadistische groepen in Afghanistan aan te sluiten. Daarnaast heeft AQ op dit moment slechts een kleine aanwezigheid in Afghanistan en vergt het tijd om dit netwerk uit te bouwen. Ook is het religieuze belang van Afghanistan veel kleiner dan dat van Syrië en Irak: volgens bepaalde islamitische overleveringen zal de beslissende strijd die het einde der tijden moet inleiden namelijk plaatsvinden in Syrië. Ook praktische overwegingen spelen een rol. Syrië was vanuit Turkije eenvoudig bereikbaar. Met de inname van de internationale luchthavens zal dat ook gaan gelden voor de grote steden in Afghanistan, maar het is vervolgens nog een opgave om aansluiting te vinden bij AQ-netwerken die zich vooral in bergachtige gebieden schuilhouden. Tot slot is er in Afghanistan – anders dan in Syrië – geen vijandelijk bewind dat bestreden moet worden.

Hoewel veel Europese landen aansturen op opvang van Afghaanse vluchtelingen in de regio, zal het aantal vluchtelingen uit Afghanistan richting de EU de komende tijd hoogstwaarschijnlijk toenemen. In een grote en gevarieerde vluchtelingenpopulatie is het mogelijk dat daar ook personen met een gewelddadige achtergrond bij zitten. Of de vluchtelingenstroom net als in de periode in 2014-2015 misbruikt gaat worden door terroristische organisaties (voor bijvoorbeeld het uitvoeren van aanslagen) lijkt op dit moment onwaarschijnlijk.