Polarisatie en anti-overheidssentiment

Diverse thema’s zorgen voor polarisatie in de maatschappij. Excessen bij protesten dragen bij aan maatschappelijke polarisatie, ook door tegenreacties van dierenrechten-, klimaat- of extreemlinkse activisten. Tegenstanders van 5G betichten de overheid van het in gevaar brengen van volksgezondheid, milieu of privacy. Complotdenkers zien in 5G aanleiding tot brandstichting in zendmasten.

Linkse verdeeldheid rond klimaat

De klimaatdiscussie zorgt voor verdeeldheid in het Nederlandse extreemlinkse landschap. Extreemlinkse en links-extremistische groeperingen die zich oorspronkelijk richtten op andere onderwerpen, zoals antifascisme of het asiel- en vreemdelingenbeleid, verbinden het thema klimaat met hun eigen onderwerpen. Zo trachten ze nieuwe aanwas te genereren en nieuwe samenwerkingen van de grond te krijgen. Een deel van deze groeperingen sluit zich aan bij het narratief van klimaatactiegroepen en hun strategie van ‘geweldloze burgerlijke ongehoorzaamheid’. Vanuit deze strategie manifesteren overlappende klimaatactiegroepen en coalities zich met bijvoorbeeld ‘die-in’-acties en demonstraties – vooral tijdens internationale actieweken. Dit kan gepaard gaan met een verstoring van de openbare orde en een bereidheid om gearresteerd te worden, maar van een verharding van klimaatprotest is geen sprake. Echter, een ander deel van de extreemlinkse en links-extremistische groeperingen mengt zich in de klimaatdiscussie zonder zich aan te sluiten bij de bredere klimaatbeweging. Ze positioneren de klimaatstrijd veeleer als een systeemstrijd en prediken directe actie. Vanuit deze hoek zijn extremistische acties niet uit te sluiten; reeds is opgeroepen tot sabotage van en mogelijk brandstichting bij vervuilende bedrijven en overheden.

Daarbij moet worden benadrukt dat de extreemlinkse beweging in Nederland, zeker in vergelijking met landen als Duitsland of Frankrijk, beperkt is in omvang en activiteit. Acties beperken zich voornamelijk tot het woord in plaats van de daad. Soms vindt een bescheiden demonstratie plaats, bijvoorbeeld in reactie op anarchistische ontwikkelingen in Griekenland, of worden posters met opruiende teksten verspreid uit solidariteit met vluchtelingen.

Dierenrechtenactivisme en –extremisme

Internationaal georganiseerde bezettingsacties van boerenstallen vonden het afgelopen jaar plaats in Boxtel in mei, Frankrijk in september en in België in november. Naast onder andere Denen, Duitsers en Belgen waren ook enkele Nederlanders betrokken. Hoewel de beeldvorming rondom dierenrechtenactivisme en –extremisme in de media en politiek sterk is beïnvloed door Boxtel, staat dit niet in verhouding tot de daadwerkelijke ontwikkelingen op dit gebied. De Nederlandse dierenrechtenbeweging is al lange tijd klein en uit zich voornamelijk in vreedzame demonstraties. Wel maken enkele individuen soms heimelijk videobeelden in bijvoorbeeld konijnenfokkerijen om de leefomstandigheden van de dieren aan de kaak te stellen. Hoewel dit intimiderend kan zijn voor aanwonende boeren is dit geen nieuwe ontwikkeling, noch zijn er aanwijzingen van een toename van dergelijke acties.

Excessen boerenprotest voeden polarisatie

Sinds het najaar van 2019 vinden demonstraties van boeren plaats tegen met name het stikstofbeleid van de Nederlandse overheid. De demonstraties verlopen over het algemeen vreedzaam. Uitzondering vormt de wijze waarop Farmers Defence Force (FDF) zich manifesteert. Deze organisatie kent een andere ontstaansgrond dan andere agrarische belangenbehartigers. FDF is, op de dag van de bezetting van een varkensstal in Boxtel, opgericht vanuit een gevoel van zelfbescherming tegen dierenrechtenactivisten en –extremisten. Dit komt bijvoorbeeld terug in uitspraken waarin de positie van de boeren op een lijn werd gesteld met de Holocaust. Dit heeft tot onrust en afkeuring geleid, zeker nadat het bestuur van de organisatie, in tegenstelling tot meer gematigde belangenbehartigers, geen afstand nam van de uitspraken.

Ook ongenuanceerde en bedreigende uitingen tegen politici en andersdenkende medeboeren vallen op. Daarnaast vinden rondom demonstraties soms incidenten plaats. De excessen in het optreden van FDF dragen bij aan maatschappelijke polarisatie rond het thema klimaat.

Brandstichtingen bij telecommasten

Sinds begin april vinden extremistische incidenten plaats bij telecommasten verspreid over Nederland, variërend van sabotage tot brandstichting. Dergelijke acties kunnen door eventuele uitval van telecommasten grote impact hebben, met vergaande gevolgen voor de lokale dekking van het telefoonnetwerk en de bereikbaarheid van hulpdiensten.

Protest tegen telecommasten is niet nieuw en kreeg vorig jaar een nieuwe impuls met de aangekondigde uitrol van 5G-netwerken in Nederland. Tegenstanders richten zich tegen de overheid, die in hun ogen de volksgezondheid, het milieu of privacy schaadt met de ingebruikname van 5G. Dit wordt weersproken door wetenschappelijke experts. Hoewel het protest zich doorgaans uit in de vorm van vreedzame demonstraties, zijn de recente extremistische protestacties significant anders van aard.

Het is voorstelbaar dat het plotselinge geweld is geïnstigeerd door meerdere, ongefundeerde complottheorieën die een relatie suggereren tussen 5G-netwerken en de verspreiding van COVID-19. Hoewel Nederland nog geen 5G kent, doen dergelijke op desinformatie gebaseerde theorieën ook hier de ronde bij anti-5G- en anti-overheidsbewegingen. Een aanzienlijk deel van hun soms tienduizenden volgers op sociale media richt zich weliswaar tegen de overheid en de uitrol van 5G, maar staat niet achter de theorie en keurt het geweld af. De context van COVID-19 kan complotdenkers hebben gemotiveerd om snel te handelen en om telecommasten onbruikbaar te maken, om zo de Nederlandse bevolking te ‘beschermen’ tegen de – in hun ogen gevaarlijke – overheid.

Deze tekst is onderdeel van DTN 52.