Oorlog in Oekraïne

Kort nadat Rusland eind februari 2022 Oekraïne militair aanviel, kondigde de Oekraïense president Zelensky aan dat er een ‘vreemdelingenlegioen’ opgezet zou worden. Al snel waren er volgens de Oekraïense ambassade in Den Haag ruim 200 aanmeldingen uit Nederland, zowel van mensen met een Oekraïense of Poolse achtergrond als van autochtone Nederlanders, onder wie veteranen.

Omdat deze groep mogelijk gevechtstraining op kan gaan doen, kunnen er veiligheidsrisico’s (vooral binnen eigen persoonlijke levenssfeer) optreden als zij terugkomen. Vanwege het niet-extremistische karakter van het officiële Oekraïense ‘vreemdelingenlegioen’ is het onwaarschijnlijk dat deelname hieraan vanuit CT-perspectief risico’s voor Nederland met zich mee zal brengen. Er bestaat echter ook een risico dat de oorlog in Oekraïne aantrekkingskracht kan uitoefenen op rechts-extremisten in Nederland. Dit zou geen nieuw fenomeen zijn. Tussen 2014 en 2021 vochten volgens wetenschappers enkele Nederlandse rechts-extremisten in Oekraïne, sommigen bij de Oekraïense, anderen bij de separatistische/Russische strijdgroepen. Eventueel zouden deelnemers aan het gewelddadige conflict terecht kunnen komen bij rechts-extremistische eenheden. Bij terugkeer in Nederland zouden zij een risico kunnen vormen voor de nationale veiligheid. Vooralsnog is het echter onwaarschijnlijk dat grote aantallen rechts-extremisten naar het oorlogsgebied zullen vertrekken. Bij de meeste rechts-extremisten in Nederland lijkt namelijk op dit moment de bereidheid om naar Oekraïne te gaan te ontbreken.

Coronaprotesten Nederland: een activistische bovenlaag en een radicale onderstroom

Virologen maken duidelijk dat het risico van nieuwe coronavarianten niet is geweken, waardoor acties uit de radicale onderstroom na eventueel nieuwe maatregelen kunnen heropleven. Daarnaast zullen agitatoren en complotdenkers zich waarschijnlijk ook op andere maatschappelijke thema’s gaan richten waarin ze zich verzetten tegen de overheid. Er zijn al voorbeelden dat er vanuit de geradicaliseerde onderstroom een pro-Poetin discours ten nadele van de westerse overheden wordt verspreid. Naarmate de oorlog in Oekraïne voortduurt zal het ondermijnende anti-overheidsgeluid vanuit deze onderstroom waarschijnlijk intensiveren waardoor de polarisatie rond actuele thema’s met betrekking tot de oorlog (bijvoorbeeld de opvang van vluchtelingen) in de samenleving kan toenemen. Het is echter niet te verwachten dat de Russisch-Oekraïense oorlog hetzelfde mobiliserende effect zal hebben op anti-overheid-activisten en –extremisten als COVID-19. Hoewel de gevolgen van de oorlog merkbaar zijn en voorlopig zullen blijven, bijvoorbeeld in de vorm van hogere brandstofprijzen en de komst van Oekraïense vluchtelingen, raakt het gewelddadige conflict op dit moment niet de persoonlijke handelingsvrijheid van Nederlanders. Het Russische narratief wekt bovendien niet of nauwelijks sympathie in de Nederlandse samenleving terwijl een kritische houding ten aanzien van COVID-19-maatregelen veel breder in de maatschappij verbreid was.

Deze tekst is onderdeel van DTN 56.