Mondiaal jihadisme

ISIS vertoonde vergeleken met vorig jaar verhoogde activiteit in Syrië en Irak. De groepering richt zich vooral op de machtspositie in de regio en heeft niet de kracht van de hoogtijdagen van haar 'kalifaat'. ISIS en al Qa’ida spelen vaak in op lokale en regionale omstandigheden.

Nederlandse uitreizigers en terugkeerders

Het totale aantal naar Syrië en Irak uitgereisde personen (zoals bijgehouden door de AIVD) is circa 305. Hiervan zijn zo’n honderd personen gesneuveld, en circa 65 teruggekeerd – waarvan het merendeel in de beginfase van het conflict. In totaal bevinden zich nog zo’n honderdtien uitreizigers in Syrië en Irak. Hiervan zitten ongeveer veertig volwassenen in opvangkampen of detentie in Noordoost-Syrië. Ongeveer twintig uitreizigers bevinden zich in Turkije. Circa dertig personen zijn nog aangesloten bij jihadistische groeperingen in Noordwest-Syrië. Ook zijn er nog minstens 215 kinderen van tenminste een Nederlandse ouder in het gebied, waarvan circa 70 in de opvangkampen in Noordoost-Syrië.

De potentiële dreiging die uitgaat van toekomstige terugkeerders is vergelijkbaar aan de dreiging van terugkeerders die momenteel in detentie zitten. De huidige uitreizigers verblijven vaak al meer dan zes jaar in strijdgebied. Mannelijke uitreizigers hebben er in de regel strijdervaring opgedaan. Per individu verschilt welke training zij hebben door doorlopen en welke ervaringen zij hebben opgedaan. Ook vrouwelijke uitreizigers zijn vaak langdurig blootgesteld aan indoctrinatie en geweld. Vooralsnog is te zien dat van de eerdere terugkeerders ongeveer een derde deel niet terugkeert naar het oude netwerk dat zij voor de uitreis in Nederland hadden. Het is echter voorstelbaar dat toekomstige terugkeerders, die tot het einde van het kalifaat zijn gebleven, na detentie wel hun oude netwerk zullen opzoeken. Omdat degenen die na de val van het kalifaat terugkeerden de komende jaren in detentie zullen doorbrengen, zal pas over enkele jaren zichtbaar zijn welk effect zij op de Nederlandse jihadistische netwerken hebben.

Zorgen in Europa om terugkeerders en vrijkomende terrorismegedetineerden

Hoewel de daders van de aanslagen in de herfst van 2020 in Europa geen terugkeerders uit buitenlandse jihadgebieden waren, blijven bij de Europese autoriteiten zorgen bestaan over het geweldspotentieel dat uit deze groep voortkomt. In totaal zijn circa 5.000 jihadisten vanuit Europese landen naar Syrië en Irak gereisd, van wie circa 25 procent naar Europa is teruggekeerd. Jihadistische terugkeerders kunnen vanwege de opgedane strijdervaring, een netwerk en het vergaarde aanzien nu en in de toekomst een mobiliserende rol spelen binnen jihadistische netwerken in Europa waardoor de geweldsdreiging kan worden verhoogd.

In de meeste gevallen blijven Europese terugkeerders het jihadistisch gedachtegoed aanhangen en re-integreren zij in jihadistische netwerken. Waarschijnlijk speelt slechts een klein aantal terugkeerders een centrale of leiderschapsrol binnen deze jihadistische netwerken. Met name de vrijlating op Europees grondgebied van geweldsbereide personen kan de komende jaren de nodige veiligheidsrisico’s opleveren.

Deze tekst is onderdeel van DTN 54.