Jihadistische beweging Nederland

De Nederlandse jihadistische beweging is verdeeld, maar onvoorspelbaar. De directe geweldsdreiging lijkt enigszins afgenomen door sociale en ideologische versplintering en het ontbreken van krachtige leiders en aanjagers. De meeste activiteiten zijn geweldloos, maar de dreiging is onvoorspelbaar. Soms blijkt een jihadist tot geweld over te (willen) gaan.

De belangrijkste terroristische dreiging blijft uitgaan van jihadisten. De Nederlandse jihadistische beweging is echter zowel sociaal als ideologisch gefragmenteerd, ontbeert krachtige leiders en aanjagers en blijft de negatieve gevolgen van overheidsdruk ondervinden. Enkele aanhangers ontplooien jihadistische activiteiten als het vervaardigen en verspreiden van propaganda en het inzamelen van geld voor jihadisten in het buitenland. Aanslagvoorbereiding is vrij uitzonderlijk. In 2018 en 2019 zijn weliswaar meerdere Nederlandse jihadisten gearresteerd op verdenking van het voorbereiden van een aanslag en pleegden eenlingen terroristische aanslagen op Amsterdam CS (augustus 2018, de dader had geen band met Nederland) en in Utrecht (maart 2019), maar in 2020 zijn geen aanslagvoorbereidingen door jihadisten in Nederland vastgesteld. De directe geweldsdreiging die van de Nederlandse jihadistische beweging uitgaat, lijkt in 2020 enigszins afgenomen. Deze ontwikkeling is overigens al langere tijd gaande en heeft zich reeds voor de maatregelen tegen COVID-19 ingezet.

Het dreigingsbeeld is echter veranderlijk en op termijn kan de dreiging weer toenemen. Onder sommige Nederlandse jihadisten bestaat immers nog steeds de intentie een aanslag in Nederland te plegen. Daarnaast is er de factor van onvoorspelbaarheid: het is niet altijd te voorzien dat een jihadist naar het ultieme middel van geweld grijpt, vooral als hij alleen handelt. De meeste bijdragen aan de jihadistische strijd zijn op zichzelf niet gewelddadig, maar soms blijken enkele jihadisten tot geweld over te (willen) gaan. Het is echter niet goed voorspelbaar of, en zo ja wie, en wanneer iemand de stap naar geweld zet. Tot slot blijven zorgen bestaan over eenlingen bij wie zich een combinatie van extremistisch gedachtegoed en psychische problemen voordoet.

Nederlandse jihadistische beweging

De jihadistische beweging in Nederland bestaat in totaal uit ruim vijfhonderd personen die het jihadi-salafistisch gedachtegoed aanhangen. De meesten zijn lid van los georganiseerde, sociale netwerken, maar er zijn ook jihadisten zonder sociale connecties met andere jihadisten. De beweging voelt de druk van repressieve overheidsmaatregelen, hetgeen heeft geleid tot afgenomen motivatie om jihadistische initiatieven te nemen en activiteiten te organiseren. Ook gegroeid veiligheidsbewustzijn speelt hierbij een rol. Verder zijn belangrijke aanjagers in de beweging in de afgelopen jaren weggevallen door uitreis, detentie en demotivatie. Daarnaast blijft het interne conflict over de toepassing van takfir (verkettering) een rol spelen. Het conflict zorgt voor ideologische en sociale afstand tussen groepen jihadisten. De komende jaren zijn bepalend voor de jihadistische beweging: indien ze verder desintegreert kan dat leiden tot krimp en een minder ontvankelijke omgeving voor potentieel gevaarlijke jihadisten die uit gevangenschap terugkeren in de samenleving. Aanhoudende overheidsdruk kan dit proces bevorderen.

Deze tekst is onderdeel van DTN 53.