Jihadistische beweging Nederland

De Nederlandse jihadistische beweging is gefragmenteerd maar blijft gevaarlijk. Overheidsmaatregelen hebben steeds meer effect en verminderen de samenhang van de beweging. Het risico van eenlingen of kleine groepen blijft. In de Terroristen Afdeling vindt onderlinge beïnvloeding en netwerkvorming plaats. Dit kan netwerken versterken en op termijn tot dreiging leiden.

De belangrijkste terroristische dreiging blijft uitgaan van jihadisten, vooral van aanhangers van ISIS. De Nederlandse jihadistische beweging is in heroriëntatie, mist charismatische leiders en ondervindt de negatieve gevolgen van overheidsdruk. Maar de dreiging die voortkomt uit de aanwezigheid van jihadisten in Nederland blijft aanwezig.

Zoals eerder gesteld in DTN50 vormden 2018 en 2019 een periode van - naar Nederlandse begrippen - ongekend veel incidenten die mogelijk gerelateerd kunnen worden aan het jihadisme, waarbij aanslagplannen werden verstoord, maar ook een aanslag in Utrecht werd gepleegd. De verdachte had vermoedelijk een terroristisch, mogelijk jihadistisch motief. De arrestatie op 25 november 2019 van twee verdachten uit Zoetermeer onderstreept de voorstelbare dreiging van de Nederlandse jihadistische beweging. Zij zouden van plan zijn geweest een aanslag met bomvesten en een of meer autobommen te plegen. Het is in het politieonderzoek tot op heden niet duidelijk geworden wat het doelwit van de aanslag had moeten zijn. Er zijn bij de aanhouding van de verdachten geen vuurwapens of explosieven aangetroffen.

Overheidsmaatregelen hebben effect

De jihadistische beweging manifesteert zich al enkele jaren slechts zelden in de publieke ruimte. Diverse netwerken hebben moeite met het opzetten van duurzame activiteiten. Sommige jihadisten aarzelen om zich door activiteiten of het innemen van een leidende rol op de voorgrond te plaatsen uit angst teveel in de aandacht van de autoriteiten te komen. Overheidsmaatregelen hebben steeds meer effect op de beweging. Vooral repressieve maatregelen, zoals arrestaties en veroordelingen, enkelbanden, contact- en gebiedsverboden hinderen jihadisten met name op de korte termijn in hun onderlinge contact en activiteiten. De druk van de overheid bedreigt de samenhang en daadkracht, en vermindert mogelijk de aantrekkelijkheid van het jihadisme voor nieuwe aanwas. Er zijn ook potentiële onbedoelde neveneffecten van de overheidsdruk, zoals het mogelijke door-radicaliseren van sommige jihadisten, het mijden van contact van jihadisten en hun naasten met lokale autoriteiten en de negatieve effecten van terrorismedetentie.

Arrestaties verstoren Nederlandstalig pro-ISIS online landschap

Officiële ISIS-propaganda is minder zichtbaar geworden in de online wereld van Nederlandse jihadisten. Het volume is verminderd en de toegankelijkheid van het materiaal ook. Dat komt deels omdat ISIS zelf veel minder propaganda uitbrengt, deels omdat de distributie is verstoord door arrestaties.

Terroristen in detentie beïnvloeden elkaar en vormen nieuwe netwerken

In eerdere DTN’s zijn de voordelen en risico’s van het Nederlandse systeem van terrorismedetentie geschetst. Door de concentratie in twee faciliteiten in Vught en Rotterdam wordt voorkomen dat jihadisten anderen rekruteren. Maar in genoemde gevangenissen vindt negatieve onderlinge beïnvloeding plaats en ontstaan nieuwe netwerken, die ook na detentie relevant blijven. Deze nieuwe netwerken kunnen de jihadistische beweging in Nederland op korte of lange termijn versterken. De nieuwe connecties kunnen ook impulsen geven aan bestaande netwerken of leiden tot jihadistische netwerken in het buitenland die een dreiging vormen voor Nederland. Daarnaast kunnen gevangenissen plekken zijn waar aanslagen worden gepleegd of voorbereid.

Deze tekst is onderdeel van DTN 51.