Extremisme

Mogelijke verharding bij een klein deel van het coronaprotest. Een deel van de radicale onderstroom van het coronaprotest rechtvaardigt eigenrichting en geweld. Een combinatie van verscherpte maatschappelijke tegenstellingen, ervaren onrechtvaardigheid, complottheorieën, afwijzing van de democratische rechtsorde en soms extreemrechts gedachtegoed kan leiden tot een verharding.

Marginale rechts-extremistische organisaties en zoekende jongeren

Het Nederlandse extreemrechtse en rechts-extremistische landschap kent twee gezichten. Enerzijds leiden de gekende extreemrechtse groeperingen nog steeds een vrij marginaal bestaan zonder charismatisch leiders. Extreemrechtse en rechts-extremistische organisaties zoeken al jaren aansluiting bij actuele maatschappelijke thema’s en protesten. Hoewel zij over het algemeen niet veel mensen weten te binden, is er in het afgelopen jaar rond de coronaprotesten wel een zekere vermenging ontstaan tussen rechtsextremisme en andere uitingen van anti-overheidssentiment.

Anderzijds komen jongeren in de rechts-extremistische scene in hun zoektocht naar een wereldbeschouwelijke boodschap en kameraadschap niet (meer) uit bij de gekende Nederlandse groeperingen, maar zoeken ze hun heil juist online. Lang niet alle Nederlandse rechts-extremistische jongeren neigen naar terrorisme. Het Engelstalige discours van het rechts-extremistisch accelerationisme klinkt binnen Nederlandstalige, rechts-extremistische chatgroepen beperkt door. Online netwerken hebben een belangrijke sociale functie waarbij (virtuele) vriendschappen kunnen ontstaan en er wordt bijgedragen aan existentiële betekenisgeving. Behalve dat sommigen vooral een sociale omgeving zoeken, heeft het historisch gebrek aan grote rechts-extremistische organisaties met aansprekende leiders in Nederland eraan bijgedragen dat Nederland geen traditie kent van rechts-terroristisch geweld. Maar doordat ook Nederlandse jongeren actief zijn in de internationale, rechts-extremistische internetwereld is het accelerationisme hier inmiddels wel op beperkte schaal omarmd. Binnen de Nederlandstalige online groepen is de drempel om gewelddadige acties te bespreken laag. Dit kan leiden tot verdere verharding, intimidatie of geweld door alleenhandelende daders of kleine groepjes. In het geval van accelerationisten kan het mogelijk leiden tot terrorisme.

(Mogelijke) vermenging rechts-extremisme en anti-overheidsextremisme

Gedurende de coronapandemie is net als in andere Europese landen een zekere vermenging ontstaan tussen rechtsextremisme en uitingen van anti-overheidssentiment. Nu het coronaprotest afzwakt, blijft een deel van de hardere onderstroom over. Binnen afgezonderde online echoputten ziet dit deel haar eigen werkelijkheidsbeleving keer op keer bevestigd. Wanneer over enige tijd ook de laatste coronamaatregelen zijn verdwenen, kan deze onderstroom zich in woord en daad blijven verzetten tegen de overheid, media en wetenschap. Wel is het daarbij de vraag in hoeverre er ook zonder gemeenschappelijk onderwerp een zekere cohesie behouden blijft tussen degenen die elkaar tijdens de pandemie hebben gevonden in hun afkeer van de overheid.

Deze tekst is onderdeel van DTN 55.