Dreigingsniveau blijft op 3

Een terroristische aanslag is voorstelbaar, de dreiging komt vooral van eenlingen. Aanslagen in Europa zijn doorgaans provisorisch, worden gepleegd door alleenhandelende daders en kennen weinig slachtoffers. De jihadistische dreiging is geenszins verdwenen; het is aannemelijk dat kleinschalige aanslagen blijven plaatsvinden in Europa en Nederland.

Het dreigingsniveau wordt op basis van DTN 54 vastgesteld op niveau 3. Een terroristische aanslag in Nederland is voorstelbaar. Er zijn op dit moment in Nederland personen die radicaliseren of sterk geradicaliseerd zijn en een dreiging (kunnen) vormen. Momenteel zijn er geen aanwijzingen dat personen in Nederland een aanslag voorbereiden. Wel is het voorstelbaar dat een eenling overgaat tot het plegen van aanslag. De afgelopen jaren zijn aanslagen in Europa veelal door islamistische en jihadistische alleenhandelende daders gepleegd, bij wie extremistisch gedachtegoed soms gepaard kan gaan met psychosociale of psychiatrische problemen. De aanslagen in Frankrijk en Oostenrijk in het najaar van 2020 passen in het beeld van de dreiging die kan uitgaan van individuen. Het dreigingsniveau is gebaseerd op de onderstaande elementen.

Nederlandse jihadistische beweging

De jihadistische beweging in Nederland is zowel sociaal als ideologisch gefragmenteerd en ontbeert charismatisch leiderschap, hiërarchie of een sterke structuur. De beweging voelt de druk van repressieve overheidsmaatregelen, hetgeen heeft geleid tot afgenomen motivatie om activiteiten te organiseren. De geweldsdreiging blijft aanwezig omdat binnen de beweging aanslagen op Nederland nog altijd als legitiem middel worden gezien. Deze dreiging kan ook weer toenemen door bijvoorbeeld het vrijkomen van personen van een Terroristenafdeling (TA), terugkeerders of externe ontwikkelingen in binnen- en buitenland. De komende jaren zijn bepalend voor de jihadistische beweging: indien ze verder desintegreert kan dat leiden tot krimp en een minder ontvankelijke omgeving voor potentieel gevaarlijke jihadisten die uit gevangenschap terugkeren in de samenleving.

Aanslagen

De aanslagen door alleenhandelende daders in Frankrijk en Oostenrijk en verschillende arrestaties in Europa tonen dat de jihadistische dreiging voortduurt. De situatie is echter onvergelijkbaar met de periode 2014-2017, toen meer aanslagen plaatsvonden die bovendien soms grootschalig en complex waren. In 2020 in Europa vonden meer aanslagen plaats dan in 2019, maar het aantal dodelijke slachtoffers was lager. Het huidige type aanslagen lijkt doorgaans provisorisch van aard te zijn. Het is aannemelijk dat dergelijke kleinschalige aanslagen met veelal weinig slachtoffers blijven plaatsvinden in Europa en Nederland.

Jihadisme internationaal

Hoewel de slagkracht van ISIS geenszins in de buurt komt van de hoogtijdagen van ‘het kalifaat’ pleegde de organisatie ook afgelopen periode geregeld aanslagen in Syrië en Irak. Jihadistische groeperingen geaffilieerd aan al Qa’ida en ISIS vormen in verschillende delen van sub-Sahara Afrika regionale dreigingen. Daarbij kunnen ook westerse en Nederlandse belangen worden geraakt.

Rechts-terrorisme

Veelal jonge getroebleerde Nederlanders kunnen zich aangetrokken voelen tot de groeiende internationale rechts-extremistische internetwereld die op kleine schaal in het Nederlands doorklinkt in heimelijke digitale groepen. De mogelijkheid dat een extreemrechts georiënteerde alleenhandelende dader in Nederland een aanslag pleegt is voorstelbaar. Bovendien zijn er personen die vanuit rechts-extremistische, maar ook vanuit anti-overheidshoek, soms (online) dreigen met ernstig geweld. Dit is nog niet concreet geworden. 

Onrust ten tijde van COVID-19

In het afgelopen ‘corona-jaar’ is in Nederland sprake van wisselwerking tussen een activistische bovenlaag die in de openbare ruimte demonstreert en een radicale onderstroom die ageert tegen de coronamaatregelen. Hierdoor is een context ontstaan waarbinnen de drempel om tot extremistische gedragingen te komen is verlaagd. De aanhoudende coronamaatregelen kunnen met name een trigger zijn voor buitenwettelijk gedrag van potentieel gewelddadige eenlingen (PGE). Thans is er voornamelijk sprake van verstoringen van de openbare orde.

Deze tekst is onderdeel van DTN 54.